Τα συμπεράσματα – προτάσεις της συνάντησης, επί του κειμένου του υπό διαβούλευση θεσμικού πλαισίου, συνοψίζονται ανά άρθρο στα εξής:
1. Άρθρο 4 – Ορισμοί (Παράγραφος 34): Διόρθωση Έτους Αναφοράς
Επισημαίνεται ανακολουθία μεταξύ των παραγράφων 7 και 34 ως προς το έτος προσδιορισμού της αρχικής κατάστασης. Στο κείμενο της διαβούλευσης (παρ. 34) αναφέρεται το έτος 2024, ενώ το ορθό είναι το 2025, ώστε να υπάρχει πλήρης εναρμόνιση με την παράγραφο 7 που ορίζει ως βάση την Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης (ΕΑΕ) του 2025.
2. Άρθρο 5 – Επιλεξιμότητα Δικαιούχων (Παράγραφος 2, Σημείο 2.3): Άρση Αποκλεισμού Δικαιούχων Π3-73-2.9
Σύμφωνα με το κείμενο της διαβούλευσης, ‘’Δεν παρέχεται ενίσχυση… σε υποψηφίους οι οποίοι έχουν υποβάλει αίτηση στήριξης από την Παρέμβαση Π3-73-2.9 και αυτή εγκριθεί’’.
Προτείνεται να επιτραπεί στους εγκεκριμένους της Π3-73-2.9 να ενισχυθούν από το παρόν νομικό πλαίσιο, εφόσον υποβάλλουν σχέδιο βελτίωσης για επενδύσεις που αφορούν κλάδους παραγωγής εκτός θερμοκηπιακών εγκαταστάσεων, με στόχο την αποφυγή του «εγκλωβισμού» των παραγωγών που δραστηριοποιούνται σε πολλούς κλάδους, ώστε να μπορούν να εκσυγχρονίσουν και το υπόλοιπο τμήμα της εκμετάλλευσής τους.
3. Άρθρο 5 – Επιλεξιμότητα Δικαιούχων (Παράγραφος 2, Σημείο 2.8): Αποσαφήνιση Αξίας Παραγωγής
Σύμφωνα με το κείμενο της διαβούλευσης, ‘’Δεν παρέχεται ενίσχυση… σε εκμεταλλεύσεις που επιτυγχάνουν αύξηση της αξίας παραγωγής ως αποτέλεσμα των ενεργειακών επενδύσεων και επενδύσεων κυκλικής οικονομίας.
Προτείνεται να διευκρινιστεί περαιτέρω με καλύτερη διατύπωση ή παράδειγμα κατανόησης, ποιες εκμεταλλεύσεις αφορά το συγκεκριμένο πεδίο.
4. Άρθρο 6 – Επιλεξιμότητα γεωργικών εκμεταλλεύσεων (Παράγραφος 1.2): Μέγεθος Παραγωγικής Δυναμικότητας Μελισσοκομίας
Στο κείμενο της διαβούλευσης ορίζεται ως ελάχιστη Τυπική Απόδοση (Τ.Α.) το ποσό των 12.000€ για την ηπειρωτική χώρα.
Προτείνεται ειδικά για τις μελισσοκομικές εκμεταλλεύσεις, η μείωση του ορίου εισόδου στις 8.000€. Οι ανάγκες για εξειδικευμένο εξοπλισμό είναι μεγάλες και η μείωση του ορίου θα επιτρέψει τη χρηματοδότηση του απαραίτητου εκσυγχρονισμού για τους μελισσοκόμους της Δυτικής Μακεδονίας. Η χαμηλή Τ.Α. ανά κυψέλη καθιστά το όριο των 12.000€ μη ρεαλιστικό για το μέσο μέγεθος των ελληνικών μελισσοκομικών μονάδων. Ακόμη, η μελισσοκομία προσφέρει ανεκτίμητες υπηρεσίες επικονίασης στο οικοσύστημα, κάτι που πρέπει να επιβραβεύεται με ευνοϊκότερα κριτήρια ένταξης.
5. Άρθρο 8 – Ειδικές Προϋποθέσεις Επιλεξιμότητας Δαπανών (Παράγραφος 2, Σημεία 2.2.4 & 2.2.12)
I. Σημείο 2.2.4 (Αμελκτικές): Το όριο των 150 ενήλικων θηλυκών ζώων για την αγορά αμελκτικής μηχανής αιγοπροβάτων κρίνεται υψηλό.
Προτείνεται η μείωσή του στα 100 ζώα, ώστε να δοθεί δυνατότητα εκσυγχρονισμού και βελτίωσης των συνθηκών υγιεινής και στις μικρομεσαίες εκμεταλλεύσεις.
II. Σημείο 2.2.12 (Χορτοδετικές): Το ανώτατο όριο των 20.000€ στην επιλέξιμη αξία της χορτοδετικής μηχανής κρίνεται ιδιαίτερα χαμηλό, αφού ήταν το ίδιο τόσο στα σχέδια του 2018 όσο και στα σχέδια του 2023.
Προτείνεται η αύξησή του στη ρεαλιστική αξία των 30.000€, όσο κοστίζει μια μικρή χορτοδετική μηχανή. Η πρόταση αντανακλά την αύξηση του κόστους γεωργικών μηχανημάτων τα τελευταία έτη, ώστε η ενίσχυση να ανταποκρίνεται σε ρεαλιστικές τιμές αγοράς.
III. Επιπλέον, το όριο των 200 στρεμμάτων κρίνεται υψηλό και μη συμβατό με τη μέση έκταση των εκμεταλλεύσεων στη Δυτική Μακεδονία. Η μείωση του ορίου θα επιτρέψει σε περισσότερους παραγωγούς να εκσυγχρονίσουν τον εξοπλισμό συγκομιδής τους, βελτιώνοντας την ποιότητα των παραγόμενων ζωοτροφών και μειώνοντας το κόστος παραγωγής.
Προτείνεται εξορθολογισμός των κριτηρίων επιλεξιμότητας, με μείωση του ορίου καλλιέργειας από τα 200 στα 120 στρέμματα. Η προσαρμογή αυτή κρίνεται απαραίτητη ώστε οι απαιτήσεις του προγράμματος να συμβαδίζουν με τη μέση έκταση των εκμεταλλεύσεων στη Δυτική Μακεδονία, διασφαλίζοντας την πρόσβαση στον εκσυγχρονισμό για την πλειονότητα των παραγωγών.
6. Άρθρο 8 – Ειδικές προϋποθέσεις επιλεξιμότητας δαπανών (Παράγραφος 3, Σημείο 3.6): Βάση Υπολογισμού Αξίας Γης
Στο κείμενο της διαβούλευσης ορίζεται ότι δεν είναι επιλέξιμο το τίμημα που υπερβαίνει την αντικειμενική αξία (ή την εκτίμηση της Δ.Ο.Υ.). Επισημαίνεται ότι οι αξίες αυτές υπολείπονται σημαντικά των πραγματικών τιμών στις οποίες πραγματοποιούνται οι αγοραπωλησίες αγροτεμαχίων στην ύπαιθρο.
Προτείνεται η επιλεξιμότητα του τιμήματος να προσδιορίζεται και με βάση την αγοραία (εμπορική) αξία της γης στην εκάστοτε περιοχή. Η προσκόμιση επίσημης εκτίμησης από πιστοποιημένο εκτιμητή ή η χρήση συγκριτικών στοιχείων της τοπικής αγοράς θα διασφαλίσει ότι η ενίσχυση ανταποκρίνεται στο πραγματικό επενδυτικό κόστος, επιτρέποντας στους παραγωγούς να επεκτείνουν τις εκμεταλλεύσεις τους χωρίς να επιβαρύνονται με το σύνολο της διαφοράς μεταξύ αντικειμενικής και εμπορικής αξίας.
7. Άρθρο 8 – Ειδικές προϋποθέσεις επιλεξιμότητας – Επενδύσεις που συμβάλλουν στην αξιοποίηση ΑΠΕ (Σημείο 8.2.2)
Σχετικά με την υποχρέωση προσκόμισης υπογεγραμμένης σύμβασης ή οριστικών όρων σύνδεσης για συστήματα αυτοπαραγωγής (Net Metering, Virtual Net Metering ή Net Billing.), σημειώνεται ότι οι παρατεταμένες καθυστερήσεις στην έκδοση οριστικών όρων σύνδεσης από τον αρμόδιο διαχειριστή καθιστούν αδύνατη την έγκαιρη συγκέντρωση των δικαιολογητικών εντός των προθεσμιών υποβολής.
Προτείνεται για την υποβολή της αίτησης στήριξης, να γίνεται δεκτή η αποδεδειγμένη κατάθεση πλήρους αίτησης στον αρμόδιο διαχειριστή (ΔΕΔΔΗΕ). Η προσκόμιση της οριστικής σύμβασης σύνδεσης να μεταφερθεί ως υποχρέωση κατά το στάδιο της πρώτης αίτησης πληρωμής ή της ολοκλήρωσης της επένδυσης. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται ότι η επιλεξιμότητα του παραγωγού δεν εξαρτάται από εξωγενείς διοικητικές καθυστερήσεις, ενώ παράλληλα προωθείται η ενεργειακή αυτονόμηση των εκμεταλλεύσεων.
8. Άρθρο 9 – Μη Επιλέξιμες Δαπάνες (Παράγραφος 32): Εξαίρεση στην Αγορά Ελκυστήρα
I. Σύμφωνα με το κείμενο της διαβούλευσης, ‘’Μη επιλέξιμη για στήριξη είναι… η αγορά οποιουδήποτε ελκυστήρα στην περίπτωση που στις 19.12.2025 υπήρχε μη αποσβεσμένος ελκυστήρας στην εκμετάλλευση’’.
Προτείνεται η εισαγωγή εξαίρεσης σε περιπτώσεις αλλαγής ή προσθήκης παραγωγικής κατεύθυνσης. Για παράδειγμα η ύπαρξη αναπόσβεστου ελκυστήρα κατάλληλου για αροτραίες καλλιέργειες και η ενίσχυση δενδροκομικού ελκυστήρα με παράλληλη εισαγωγή φυτειών οπωροφόρων.
II. Επιπλέον στο κείμενο της διαβούλευσης ορίζεται ως ημερομηνία ελέγχου ύπαρξης μη αποσβεσμένου ελκυστήρα η 19.12.2025.
Προτείνεται η ημερομηνία αυτή να αντικατασταθεί από το έτος 2025 ή την 01/01/2026. Οι άδειες κυκλοφορίας των γεωργικών ελκυστήρων αναγράφουν το έτος πρώτης ταξινόμησης και όχι την πλήρη ημερομηνία. Η χρήση μιας συγκεκριμένης ημέρας εντός του έτους καθιστά τον έλεγχο της απόσβεσης τεχνικά αδύνατο για τις υπηρεσίες και τους μελετητές, προκαλώντας διοικητική σύγχυση, περιττή γραφειοκρατία και πιθανές άδικες απορρίψεις. Η αναφορά στο έτος διασφαλίζει την εγκυρότητα του ελέγχου.
9. Άρθρο 9 – Μη Επιλέξιμες Δαπάνες (Παράγραφος 41): Αύξηση Αρδευόμενης Έκτασης
Σύμφωνα με το κείμενο της διαβούλευσης, ‘’Μη επιλέξιμη για στήριξη είναι… οι επενδύσεις που οδηγούν σε αύξηση της αρδευόμενης έκτασης’’.
Το άρθρο φαίνεται να περιορίζει τη δυνατότητα αναδιάρθρωσης των καλλιεργειών. Προτείνεται η ρητή εξαίρεση από τον περιορισμό αυτό των περιπτώσεων αναδιάρθρωσης, ώστε να επιτρέπεται η μετάβαση από ξηρικές σε δυναμικές αρδευόμενες καλλιέργειες (π.χ. οπωρώνες), διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων.
10. Άρθρο 12 Τεκμηρίωση του εύλογου κόστους υλοποίησης των δαπανών.
I. Στο προτεινόμενο κείμενο δεν προβλέπονται πίνακες ανώτατων επιλέξιμων τιμών για τον εξοπλισμό και τις κατασκευές, με αποτέλεσμα η τεκμηρίωση να βασίζεται αποκλειστικά σε προσφορές. Η απουσία αντικειμενικών ορίων τιμών ενδέχεται να προκαλέσει σύγχυση λόγω αλληλοσυγκρουόμενων προσφορών, δημιουργώντας συνθήκες άνισης μεταχείρισης μεταξύ των δικαιούχων και καθυστερήσεις στη διαδικασία αξιολόγησης.
Προτείνεται η θέσπιση Πινάκων Ενδεικτικών Τιμών ως αντικειμενικό εργαλείο ελέγχου του «εύλογου κόστους», διασφαλίζοντας τη διαφάνεια, την ταχύτητα των αξιολογήσεων και την ασφάλεια δικαίου για τους μελετητές και τους επενδυτές.
II. Επιπλέον, το όριο των 1.000 ευρώ στο ύψος της επένδυσης για προσκόμιση προσφορών, έλεγχο ημερομηνίας κατασκευής, τεκμηριώσεις επιλεξιμότητας κ.λ.π,
προτείνεται να ανεβεί στο όριο των 2.000 ευρώ, προκειμένου να διευκολυνθούν οι διαδικασίες υποβολής φακέλων και αξιολόγησης και για να μειωθεί ο τεράστιος όγκος γραφειοκρατίας για μικροδαπάνες που επιβαρύνουν τόσο τους μελετητές όσο και τους αξιολογητές.
11. Άρθρο 14 Ύψος προϋπολογισμού αίτησης στήριξης
Προτείνεται να υπαχθούν στις περιπτώσεις της παραγράφου 2.3.1, σε ύψος επένδυσης έως 400.000, και οι επενδύσεις κτιριακών φυτικής παραγωγής καθώς και οι επενδύσεις προετοιμασίας των προϊόντων για 1η πώληση και αποθήκευσής τους.
Επίσης προτείνεται η αύξηση κατά 25% των ποσών των ορίων των 200.000 και 400.000, προκειμένου να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των εκμεταλλεύσεων βάσει των τιμών επενδύσεων όπως έχουν διαμορφωθεί μετά από τις ανατιμήσεις των τελευταίων ετών. Επιπλέον,διασφαλίζεται η υλοποίηση των σχεδίων, καθώς με τις τρέχουσες τιμές, τα παλιά όρια καθιστούν τα έργα ανέφικτα.
12. Άρθρο 15 – Χρηματοδότηση (Περίπτωση 3.5): Ενίσχυση Περιοχών Δίκαιης Μετάβασης
‘’Η ένταση στήριξης των υποπαρ. 3.2 και 3.3 προσαυξάνεται κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες όταν οι επενδύσεις υλοποιούνται στις ηπειρωτικές περιοχές που συμπεριλαμβάνονται στα Εδαφικά Σχέδια Δίκαιης Μετάβασης (ΕΣΔΙΜ)’’.
Η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας πλήττεται έντονα από τις επιπτώσεις της απολιγνιτοποίησης, σε όρους απασχόλησης και εισοδήματος, την τελευταία επταετία.
Η προσπάθεια αναδιάρθρωσης του παραγωγικού μοντέλου της Περιφέρειας, φέρνει τον πρωτογενή τομέα της οικονομίας μπροστά στην πρόκληση εκσυγχρονισμού και διασφάλισης της βιωσιμότητας του, δημιουργώντας παράλληλα την ανάγκη για παροχή επιπλέον κινήτρων στους παραγωγούς για συμμετοχή στο εγχείρημα.
Για τους παραπάνω λόγους, προτείνεται η αύξηση της έντασης ενίσχυσης με προσαύξηση κατά 10%, σε όλες τις κατηγορίες δικαιούχων της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας.
13. Άρθρο 25 Τροποποίηση πράξης
Προτείνεται η υπαγωγή στις περιπτώσεις τροποποιήσεων ήσσονος σημασίας, οι μεταφορές ποσών μεταξύ επενδύσεων μέχρι του 20% του εγκεκριμένου προϋπολογισμού με παράλληλη μεταβολή τεχνικών χαρακτηριστικών, χωρίς να μεταβάλλεται η κατηγορία/υποκατηγορία των επενδύσεων και η παραγωγική ικανότητα της εκμετάλλευσης. Αυτό θα προσέφερε την απαραίτητη διοικητική ευελιξία και θα επέτρεπε στον αγρότη να προσαρμοστεί γρήγορα σε μικρές διακυμάνσεις τιμών της αγοράς χωρίς να “μπλοκάρει” το έργο του.
14. Άρθρο 38 – Υποχρεώσεις Δικαιούχων (Παράγραφος 1, Σημείο 1.2)
Ο δικαιούχος αναλαμβάνει τις παρακάτω δεσμεύσεις: ….. Να διατηρεί την τυπική απόδοση της εκμετάλλευσης όχι μικρότερη από το 80% της τυπικής απόδοσης εισόδου και σε κάθε περίπτωση μεγαλύτερη από το ελάχιστο όριο της παρ. 1.2 του άρθρου 6, εφόσον πρόκειται για φυσικό ή νομικό πρόσωπο.
Προτείνεται η διαγραφή του ποσοστού του 80% από την υποχρέωση, όταν σε σχέδια αναδιάρθρωσης των κλάδων παραγωγής (π.χ αντικατάσταση βοοτροφίας από αιγοπροβατοτροφία) στη μελλοντική κατάσταση αλλά και στα ενδιάμεσα έτη, η τυπική απόδοση μπορεί να μειωθεί προσωρινά μέχρι να αποδώσει η νέα καλλιέργεια ή εκτροφή.
15. Παράρτημα 3 – Μεθοδολογία Εκλογής Γεωργικού Ελκυστήρα
I. Προτείνεται στις κατηγορίες μαστίχας και κηπευτικών, να εισαχθεί και η καλλιέργεια Κρόκου. Είναι μια εμβληματική καλλιέργεια για την ΠΕ Κοζάνης με ιδιαίτερες απαιτήσεις, και η ένταξή του θα διασφαλίσει ότι οι κροκοπαραγωγοί θα μπορούν να προμηθευτούν τον κατάλληλο εξοπλισμό.
II. Επιπλέον, ορίζεται ως ελάχιστη έκταση τα 45 στρέμματα για την αγορά ελκυστήρα ισχύος 70 HP σε δενδρώδεις, αμπελώνες, κηπευτικά και αρωματικά φυτά.
Προτείνεται η μείωση του ορίου των 45 στρεμμάτων στα 35 στρέμματα. Η μείωση του ορίου στα 35 στρ. θα επιτρέψει στις οικογενειακές εκμεταλλεύσεις της Δυτικής Μακεδονίας να εκσυγχρονιστούν με τον κατάλληλο ελκυστήρα, διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα και την ποιότητα της παραγωγής τους χωρίς να εξαναγκάζονται σε υπερβολική μεγέθυνση της έκτασής τους.
Με τιμή,
Ο Πρόεδρος
Θεόδωρος Γ. Σιόγκας
