Το Βόιο ζωντάνεψε ξανά με τη φωνή του παππού Τσαμίτη. Παρουσίαση βιβλίου του Γιάννη Παπαδόπουλου
Χθες το απόγευμα, στην αίθουσα της Ομοσπονδίας Δυτικομακεδονικών Σωματείων, δεν παρουσιάστηκε απλώς ένα βιβλίο∙ αναστήθηκε ένας ολόκληρος κόσμος. Λες και ο χρόνος λύγισε για λίγο — σαν να κουράστηκε να προχωρά μόνο μπροστά — και γύρισε πίσω. Εκεί, στο Βόιο του περασμένου αιώνα Το Βόιο με τις φωνές, τα γέλια, τις σιωπές και τις έγνοιες του, βρήκε τρόπο να καθίσει ξανά ανάμεσά μας, σαν να μην έφυγε ποτέ.
Το βιβλίο του Γιάννη Παπαδόπουλου, «Διάλογοι μιας άλλης εποχής με τον πάππο», δεν αφηγείται ιστορίες με τον συνηθισμένο τρόπο. Δεν περιγράφει από απόσταση. Αντίθετα, μας βάζει μέσα στη σκηνή: ακούμε τον πάππο να μιλά, βλέπουμε τους νεότερους να τον ρωτούν, να απορούν, να χαμογελούν. Κι εκεί, ανάμεσα στις λέξεις, ξετυλίγεται μια ζωή απλή αλλά βαθιά, δύσκολη αλλά γεμάτη νόημα.
Ο λόγος είναι αυθεντικός, ποτισμένος με τη ντοπιολαλιά. Και αυτή είναι ίσως η πιο μεγάλη δύναμη του βιβλίου. Γιατί η ντοπιολαλιά δεν είναι απλώς ένας τρόπος ομιλίας∙ είναι μνήμη, είναι ρίζα, είναι πατρίδα. Είναι οι πρώτες λέξεις που ακούσαμε παιδιά, η φωνή της γιαγιάς και του πάππου, οι κουβέντες στο κατώφλι και στις αυλές. Είναι η γλώσσα που δεν διδάσκεται, αλλά κληρονομείται.
Μέσα από αυτήν τη γλώσσα, ο συγγραφέας δεν διασώζει μόνο λέξεις, αλλά έναν ολόκληρο τρόπο σκέψης. Το χιούμορ, η σοφία, η λιτότητα, η λαϊκή φιλοσοφία των ανθρώπων του Βοΐου ζωντανεύουν χωρίς φίλτρα. Δεν υπάρχει επιτήδευση, δεν υπάρχει «διόρθωση». Υπάρχει μόνο η αλήθεια του προφορικού λόγου — κι αυτό είναι που τον κάνει τόσο πολύτιμο, όχι μόνο λογοτεχνικά αλλά και ως ζωντανό κομμάτι λαογραφίας.
Ο πάππος του βιβλίου στέκεται σαν σύμβολο. Εκπροσωπεί μια γενιά που δεν είχε πολλά, αλλά ήξερε να δίνει αξία στα ουσιαστικά. Μια γενιά που έμαθε να αντέχει, να μοιράζεται, να καταλαβαίνει τη ζωή χωρίς περιττές εξηγήσεις. Είναι η γέφυρα ανάμεσα στο τότε και στο τώρα. Μέσα από αυτόν, οι νεότεροι γνωρίζουν έναν κόσμο που δεν έζησαν, ενώ οι μεγαλύτεροι αναγνωρίζουν τον εαυτό τους.
Έτσι, το βιβλίο δεν είναι απλώς μια συλλογή διαλόγων. Είναι μια πράξη αντίστασης στη λήθη. Μια προσπάθεια να κρατηθεί ζωντανό αυτό που σιγά-σιγά χάνεται: η μνήμη, η φωνή, η ντοπιολαλιά.
Γιατί, όπως υπογράμμισε και ο ίδιος ο συγγραφέας, αυτή η γλώσσα είναι μητρική. Όχι εκείνη που μαθαίνεται στα βιβλία, αλλά εκείνη που φωλιάζει μέσα μας πριν ακόμα μάθουμε να μιλάμε σωστά. Εκείνη που μας ορίζει, ακόμα κι όταν την ξεχνάμε.Με αυτήν μεγαλώσαμε στο Βόιο.
Και δεν είναι κάτι που πρέπει να διορθωθεί ή να ξεχαστεί — είναι κάτι που αξίζει να διασωθεί και να ακουστεί ξανά. Τη βραδιά «έντυσαν» με εξαιρετικές εισηγήσεις η φιλόλογος Ανδρομάχη Βασιλειάδου, ο πρώην πρόεδρος της Ομοσπονδίας Δυτικομακεδονικών Σωματείων και διδάκτορας κ. Γιώργος Τζούλης, καθώς και ο διδάκτορας Πολεοδομίας – Χωροταξίας κ. Γιώργος Τσότσος, φωτίζοντας από διαφορετικές οπτικές το έργο και τη σημασία του.Γιατί αυτό είναι τελικά το βιβλίο: ένα υφαντό μνήμης. Κι η ντοπιολαλιά είναι το νήμα του — εκείνο που αν κοπεί, το σχέδιο χάνεται.
Η παρουσία του κόσμου στην εκδήλωση ήταν συγκινητική. Εκπρόσωποι της πολιτείας, της αυτοδιοίκησης, άνθρωποι του τόπου, αλλά πάνω απ’ όλα πολλοί Βοϊώτες, έδωσαν το «παρών» σε μια βραδιά που έμοιαζε περισσότερο με αντάμωμα παρά με παρουσίαση.
Και κάπου εκεί, μέσα σε όλα, ήρθε και η πιο αληθινή στιγμή: τα λόγια του ίδιου του πάππου Τσαμίτη, που με τον δικό του τρόπο έκλεισε την απόσταση ανάμεσα στις γενιές:
«Γειά σας πιδιά μ’ καλά!!
Σας ιφχαριστώ πουλύ όλνους σας!
Αυτά απού έζσα σήμιρα, ούτι όταν ζούσα δεν τα ζσα!!
Πλειότιρα θα πούμε, όταν εμφανίσ’ τα φίλμια ου Αντάμακλης!
Τότι θα να χουμι “πλήρη ανταπόκρισ”, απ’ λέει κι ου Μπαμπινιώτς!!» Και ξαφνικά, δεν είναι μια φωνή. Είναι πολλές. Είναι όσοι έφυγαν, όσοι έμειναν, όσοι θυμούνται και όσοι προσπαθούν να μάθουν να θυμούνται.
Αυτή τη στιγμή, κανείς δεν κρατάει βιβλίο. Όλοι κρατάμε κάτι πιο εύθραυστο: τη μνήμη.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο σημαντικό: ότι μέσα από τέτοιες στιγμές, η γλώσσα δεν μένει στο χαρτί. Ξαναγίνεται φωνή. Και όσο ακούγεται, δεν χάνεται.
Βασίλης Παπαδημούλης
