Ο καρκίνος του δέρματος δεν εμφανίζεται πάντα με ένα «ύποπτο» σημάδι που τραβά αμέσως την προσοχή. Μπορεί να ξεκινήσει αθόρυβα, σαν μια μικρή πληγή που δεν κλείνει, μια ξηρή κηλίδα που επιμένει, ένα εξόγκωμα που μοιάζει αθώο ή μια ελιά που αρχίζει να αλλάζει. Ακριβώς γι’ αυτό συχνά πολλοί τον παραβλέπουν, επειδή στην αρχή μπορεί να μοιάζει με κάτι καθημερινό και ακίνδυνο.
Το να αναγνωρίζετε τα πρώιμα σημάδια μπορεί να αποδειχθεί σωτήριο, καθώς όταν η νόσος εντοπιστεί νωρίς αντιμετωπίζεται με μεγάλη επιτυχία – πιο απλά και πιο αποτελεσματικά.
Ογκολόγοι δερματολόγοι στο Health Line επισημαίνουν ότι η συστηματική παρατήρηση του δέρματος και η σωστή προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία είναι δύο από τα σημαντικότερα «όπλα» για τη μείωση του κινδύνου.
Ποια είναι τα σημάδια που συχνά παραβλέπονται;
Ένα από τα πιο συχνά σημάδια που περνούν απαρατήρητα είναι μια πληγή ή μια περιοχή του δέρματος που απλώς δεν επουλώνεται μετά από αρκετές εβδομάδες.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται επίσης οι επίμονες φολιδωτές κηλίδες, τα γυαλιστερά ή περλέ εξογκώματα, οι δερματικές αλλοιώσεις που ματώνουν επανειλημμένα ή κάνουν κρούστα, καθώς και οποιοδήποτε νέο σημάδι συνεχίζει να αλλάζει. Όλα τα προαναφερθέντα μπορεί εύκολα να θεωρηθούν ξηροδερμία, έκζεμα ή ένας μικρός τραυματισμός, γι’ αυτό και συχνά αγνοούνται.
Όταν πρόκειται για ελιές, είναι σημαντικό να γνωρίζετε τι είναι φυσιολογικό για το δικό σας δέρμα. Αντί να συγκρίνετε τις ελιές σας με εκείνες κάποιου άλλου, είναι προτιμότερο να αποκτήσετε τη συνήθεια να ελέγχετε τακτικά το δέρμα σας, ώστε να μπορείτε να παρατηρήσετε πιο εύκολα οποιαδήποτε αλλαγή.
Μια ελιά που μεγαλώνει, αλλάζει σχήμα, αποκτά ακανόνιστα όρια, αλλάζει χρώμα ή αρχίζει να προκαλεί φαγούρα, αιμορραγία ή ευαισθησία, πρέπει πάντα να αξιολογείται από γιατρό. Ένα από τα πιο σημαντικά προειδοποιητικά σημάδια είναι η εξέλιξη: αν κάτι αλλάζει με την πάροδο του χρόνου, αξίζει να ελεγχθεί.
Ένα ακόμη χρήσιμο αλλά συχνά υποτιμημένο εργαλείο αυτοελέγχου είναι το λεγόμενο και σημάδι του «ασχημόπαπου». Πρόκειται για μια ελιά που απλώς φαίνεται διαφορετική από όλες τις γύρω ελιές και αυτή η διαφοροποίηση θεωρείται ανεξάρτητος προγνωστικός δείκτης για μελάνωμα, ακόμη κι αν δεν πληροί τα κλασικά κριτήρια ABCDE:
- Α – Asymmetry / Ασυμμετρία: το ένα μισό της ελιάς δεν μοιάζει με το άλλο.
- B – Border / Όρια: τα όρια είναι ακανόνιστα, «οδοντωτά», ασαφή ή ανομοιόμορφα.
- C – Color / Χρώμα: υπάρχουν διαφορετικές αποχρώσεις στην ίδια ελιά, όπως καφέ, μαύρο, κόκκινο, λευκό ή μπλε.
- D – Diameter / Διάμετρος: η ελιά έχει διάμετρο μεγαλύτερη από περίπου 6 χιλιοστά, δηλαδή περίπου όσο η γόμα ενός μολυβιού. Πάντως, αυτό δεν είναι απόλυτο καθώς εάν η διάγνωση γίνει έγκαιρα τότε ένα μελάνωμα μπορεί να είναι και μικρότερο από 6 χιλιοστά.
- E – Evolution / Εξέλιξη: η ελιά αλλάζει με τον χρόνο — σε μέγεθος, σχήμα, χρώμα, υφή.
Πώς να μειώσετε τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος;
Η προστασία από τον ήλιο δεν σημαίνει ότι πρέπει να τον αποφεύγετε εντελώς. Σημαίνει, όμως, ότι πρέπει να είστε προσεκτικοί και συνεπείς. Οι ογκολόγοι δερματολόγοι συστήνουν τη χρήση αντηλιακού ευρέος φάσματος με δείκτη προστασίας τουλάχιστον SPF 30 κάθε μέρα. Αν πρόκειται να περάσετε πολλές ώρες σε εξωτερικό χώρο, προτείνεται SPF 50.
Το αντηλιακό πρέπει να εφαρμόζεται σε επαρκή ποσότητα και να ανανεώνεται κάθε δύο ώρες ή συχνότερα αν έχετε κολυμπήσει ή ιδρώσει. Εξίσου σημαντικό είναι να συνδυάζετε το αντηλιακό με άλλες μορφές προστασίας: να αναζητάτε σκιά τις πιο ζεστές ώρες της ημέρας, να φοράτε καπέλο με φαρδύ γείσο, γυαλιά ηλίου με προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία και ρούχα που καλύπτουν το εκτεθειμένο δέρμα.
Σημαντική είναι και η χρήση lip balm με SPF 50 ή υψηλότερο. Τα χείλη έχουν ελάχιστη προστατευτική μελανίνη, γι’ αυτό είναι ιδιαίτερα ευάλωτα. Το lip balm πρέπει να ανανεώνεται κάθε μία έως δύο ώρες ή μετά τα γεύματα.
Ο σημαντικότερος τρόπος για να μειώσετε τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος είναι να αποφεύγετε τα επαναλαμβανόμενα ηλιακά εγκαύματα, ιδιαίτερα κατά την παιδική και εφηβική ηλικία, καθώς αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο αργότερα στη ζωή.
Συστήνεται επίσης ένας γρήγορος αυτοέλεγχος του δέρματος μία φορά τον μήνα. Χρειάζονται μόνο λίγα λεπτά και μπορεί να σας βοηθήσει να εντοπίσετε αλλαγές νωρίς, όταν η θεραπεία είναι συνήθως πιο απλή και πολύ πιο επιτυχημένη.
Τι ισχύει με το solarium και λάμπες UV
Ογκολόγοι δερματολόγοι στο Health Line επισημαίνουν επίσης και τον κίνδυνο του τεχνητού μαυρίσματος. Όπως αναφέρουν περισσότερες από 10 συνεδρίες solarium έχουν συσχετιστεί με 34% αυξημένο κίνδυνο μελανώματος.
Επιπλέον, συνιστούν να αποφεύγεται η υπερβολική έκθεση σε λάμπες UV που χρησιμοποιούνται για το στέγνωμα και τη σκλήρυνση βερνικιών νυχιών σε nail salons, καθώς καρκίνος του δέρματος μπορεί να εμφανιστεί γύρω από τη βάση των νυχιών τόσο στα χέρια όσο και στα πόδια.
Τα σημεία του σώματος που συχνά μένουν απροστάτευτα
Υπάρχουν αρκετές περιοχές που οι περισσότεροι ξεχνούν όταν εφαρμόζουν αντηλιακό. Τα αυτιά, το πίσω μέρος του λαιμού, τα χείλη (σ.σ. όπως προαναφέρθηκε υπάρχει ειδικό lip balm), το πάνω μέρος των ποδιών και η ράχη των χεριών είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, επειδή εκτίθενται συχνά στον ήλιο αλλά συνήθως μένουν απροστάτευτα.
Αν έχετε αραιά μαλλιά ή χωρίστρα, η προστασία του τριχωτού της κεφαλής είναι ιδιαίτερα σημαντική. Μπορείτε να χρησιμοποιείτε αντηλιακό ή να φοράτε καπέλο.
Οι περιοχές αυτές έχουν και κλινική σημασία. Το κεφάλι και ο λαιμός συγκεντρώνουν τη μεγαλύτερη συχνότητα βασικοκυτταρικών και ακανθοκυτταρικών καρκινωμάτων, ενώ το τριχωτό της κεφαλής και τα αυτιά παρουσιάζουν ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά στους άνδρες.
Η πρόληψη ξεκινά από την καθημερινή παρατήρηση και την τακτική προστασία. Το δέρμα συχνά δίνει προειδοποιητικά σημάδια, αρκεί να ξέρετε πού να κοιτάξετε και να μην αγνοήσετε τις αλλαγές που επιμένουν.
