Με ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 2026 στο Γυμνάσιο Τρανοβάλτου η επιστημονική ημερίδα με τίτλο «Άγνωστα μνημεία, ζωντανή μνήμη: οι αρχαιότητες των Καμβουνίων αποκαλύπτονται», η οποία διοργανώθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κοζάνης με την υποστήριξη του Δήμου Σερβίων, στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2026.
Η ημερίδα συγκέντρωσε το ενδιαφέρον πλήθους κατοίκων της περιοχής, ερευνητών, εκπαιδευτικών και φίλων της πολιτιστικής κληρονομιάς και ανέδειξε, μέσα από οκτώ εξειδικευμένες εισηγήσεις, τη μακραίωνη ιστορία, τα μνημεία, τα αρχαιολογικά δεδομένα και τη συλλογική μνήμη των Καμβουνίων.
Τις εργασίες της ημερίδας άνοιξε η Δρ Αρχαιολόγος Γεωργία Καραμήτρου-Μεντεσίδη, Επίτιμη Προϊσταμένη του Υπουργείου Πολιτισμού, η οποία παρουσίασε την ιστορία της διάσωσης και απώλειας σημαντικών αρχαιολογικών καταλοίπων στην περιοχή της Ελάτης και του μέσου ρου του Αλιάκμονα κατά τις σωστικές ανασκαφές που πραγματοποίησε τις δεκαετίες 2000-2010, ως Προϊσταμένη της Λ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, στο πλαίσιο κατασκευής του Υδροηλεκτρικού Έργου Μέσου Αλιάκμονα – Ιλαρίωνα της ΔΕΗ, φωτίζοντας μια από τις πλέον χαρακτηριστικές περιπτώσεις μεταβολής του ιστορικού τοπίου εξαιτίας σύγχρονων αναπτυξιακών παρεμβάσεων.
Η γεωλόγος MSc Άννα Μπατσή, Επιστημονική Υπεύθυνη του Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO Γρεβενών-Κοζάνης, ανέδειξε τη θέση των Μπουχαρίων και των Νοχταρίων Καμβουνίων στο γεωλογικό και πολιτιστικό περιβάλλον του Γεωπάρκου, παρουσιάζοντας τις δυνατότητες σύνδεσης της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς με την αειφόρο ανάπτυξη.
Ο αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κοζάνης Λάμπρος Μαστρογιαννόπουλος επιχείρησε μια διαχρονική σύνθεση της ιστορίας των Καμβουνίων, παρουσιάζοντας την ανθρώπινη παρουσία και δραστηριότητα στην περιοχή από την προϊστορία έως τους νεότερους χρόνους.
Η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κοζάνης, Δρ Αρχαιολόγος Αρετή Χονδρογιάννη-Μετόκη, παρουσίασε τα σημαντικά αποτελέσματα της επιφανειακής και ανασκαφικής έρευνας που πραγματοποιήθηκε κατά την τελευταία δεκαπενταετία στα λιγνιτωρυχεία της ΛΑΡΚΟ και του Προσηλίου (ΜΕ.Τ.Ε. Α.Ε.), καθώς και στο φυσικό πέρασμα του Σαρανταπόρου, αναδεικνύοντας νέες πτυχές της αρχαίας κατοίκησης των Καμβουνίων.
Κατά τη δεύτερη συνεδρία, ο Δρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας Κώστας Κατσίκης, αρχαιολόγος του Υπουργείου Πολιτισμού, ανέπτυξε τη μνημειακή ζωγραφική των Καμβουνίων κατά τον 16ο και 17ο αιώνα, παρουσιάζοντας τα κυριότερα σωζόμενα παραδείγματα και τη θέση τους στην καλλιτεχνική παραγωγή της Δυτικής Μακεδονίας.
Ο Δρ Αρχαιολόγος Θεοχάρης Τσάμπουρας, Αναπληρωτής Προϊστάμενος του Βυζαντινού και Μεταβυζαντινού Τμήματος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κοζάνης, παρουσίασε άγνωστα έως σήμερα φορητά έργα εκκλησιαστικής ζωγραφικής από την περιοχή των Καμβουνίων, συμβάλλοντας στην τεκμηρίωση της καλλιτεχνικής παραγωγής και των ζωγραφικών συνεργείων στην περιοχή.
Η ιστορικός Γεωργία Λαζαρίδου παρουσίασε την ιστορική διαδρομή της Πάδης, ανασυνθέτοντας μνήμες ενός τόπου που σήμερα έχει σχεδόν λησμονηθεί, μέσα από αρχειακές πηγές, προφορικές μαρτυρίες και τοπικές παραδόσεις.
Τέλος, ο διπλωματούχος Μηχανικός Περιβάλλοντος και πτυχιούχος Βαλκανικών Σπουδών Νίκος Σταμπόπουλος ανέδειξε τον ρόλο των ναών ως πηγών πληροφόρησης για την ιστορία των επιδημιών και ειδικότερα για τα επεισόδια πανούκλας στα Καμβούνια, παρουσιάζοντας ένα πρωτότυπο παράδειγμα διασταύρωσης ιστορικών και λαογραφικών δεδομένων.
Μετά τις εισηγήσεις ακολούθησαν γόνιμες συζητήσεις με το κοινό, κατά τις οποίες αναδείχθηκε το έντονο ενδιαφέρον των κατοίκων για την ιστορία, τα μνημεία και τις προοπτικές ανάδειξης της περιοχής. Η ημερίδα κατέδειξε ότι τα Καμβούνια διαθέτουν ένα εξαιρετικά πλούσιο πολιτιστικό απόθεμα, το οποίο εξακολουθεί να προσφέρει νέα ερευνητικά δεδομένα και σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης εκπαιδευτικών, πολιτιστικών και τουριστικών δράσεων.
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κοζάνης ευχαριστεί θερμά όλους τους εισηγητές για την πρόθυμη ανταπόκρισή τους στην πρόσκληση της ημερίδας και για το υψηλό επιστημονικό επίπεδο των ανακοινώσεών τους.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνονται στον Δήμαρχο Σερβίων κ. Χρήστο Ελευθερίου, ο οποίος προλόγισε τις εργασίες της ημερίδας και στήριξε έμπρακτα τη διοργάνωση. Ευχαριστούμε επίσης θερμά την κ. Ελένη Μαργαρίτη, Αναπληρώτρια Προϊσταμένη της Κοβενταρείου Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κοζάνης, η οποία προλόγισε τη Β΄ Συνεδρία της ημερίδας και παρουσίασε την έκδοση της Βιβλιοθήκης για τους ναούς των Καμβουνίων, έργο του συμμετέχοντα στην ημερίδα Δρ Κώστα Κατσίκη, αναδεικνύοντας τη συμβολή της Βιβλιοθήκης στην έρευνα και τη διάδοση της τοπικής ιστορίας.
Ξεχωριστή μνεία οφείλεται στην Αντιδήμαρχο Καμβουνίων κ. Θεοδώρα Αγοραστού και στον Πρόεδρο της Κοινότητας Τρανοβάλτου κ. Νίκο Βαρσαμόπουλο, των οποίων η συμβολή υπήρξε καθοριστική για την επιτυχία της διοργάνωσης. Από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού έως και την ολοκλήρωση της ημερίδας προσέφεραν ουσιαστική βοήθεια στην οργάνωση και στην κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας.
Ευχαριστίες απευθύνονται επίσης στον κ. Στέλιο Φούντογλου για την επιμέλεια της αφίσας και του προγράμματος της εκδήλωσης, και στον Διευθυντή του Γυμνασίου Τρανοβάλτου για την πρόθυμη φιλοξενία, καθώς και σε όλους τους πολίτες που με την παρουσία τους επιβεβαίωσαν το έντονο ενδιαφέρον της τοπικής κοινωνίας για την ιστορία και τα μνημεία του τόπου τους.
Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθεί η συμβολή του κ. Αχιλλέα Ντοβόλη, του οποίου η αρχική πρόταση για μια εκδήλωση αφιερωμένη στα Καμβούνια, με αφορμή τα 300 χρόνια από την ανέγερση των ναών της Αγίας Παρασκευής στην Πάδη, την Ελάτη και το Τρανόβαλτο, συνέβαλε στον σχεδιασμό της ημερίδας.
Τη διοργάνωση της ημερίδας από πλευράς της Εφορείας ανέλαβε ο Δρ Αρχαιολόγος Θεοχάρης Τσάμπουρας, Αναπληρωτής Προϊστάμενος του Βυζαντινού και Μεταβυζαντινού Τμήματος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κοζάνης.
Η θεματική της διοργάνωσης συνδέθηκε άμεσα με το φετινό σύνθημα των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς, «Κληρονομιά σε κίνδυνο: αναβίωση, ανθεκτικότητα, αναστοχασμός», καθώς έφερε στο προσκήνιο μνημεία, αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικές μνήμες μιας περιοχής που παρέμενε έως σήμερα σχετικά άγνωστη στο ευρύ κοινό. Οι εισηγήσεις ανέδειξαν τον σημαντικό ρόλο της έρευνας, της τεκμηρίωσης και της τοπικής κοινωνίας στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η συμμετοχή του κοινού και ο γόνιμος διάλογος που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της ημερίδας επιβεβαίωσαν την απήχηση της διοργάνωσης, ενώ το πλούσιο υλικό που παρουσιάστηκε δημιουργεί προϋποθέσεις για μελλοντικές πρωτοβουλίες διάχυσης και αξιοποίησής του.
