Τον «κουμπαρά» της νέας γενιάς θεσπίζει το νομοσχέδιο του υπουργού Εθνικής Οικονομίας Κυριάκου Πιερρακάκη από τα μέτρα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ), το οποίο ψηφίζεται τις ερχόμενες ημέρες στη Βουλή.
Για κάθε παιδί που θα ανοίξει τον νέο Ατομικό Επενδυτικό Λογαριασμό Ανηλίκων, το ελληνικό Δημόσιο αναλαμβάνει να καταβάλλει το ίδιο ποσό με την οικογένεια, έως 1.200 ευρώ τον χρόνο.
Με άλλα λόγια, αν οι γονείς καταθέτουν 100 ευρώ τον μήνα για το παιδί τους, το κράτος προσθέτει άλλα 100 ευρώ τον μήνα. Στο τέλος της χρονιάς το παιδί θα διαθέτει στον λογαριασμό του 2.400 ευρώ, πριν καν υπολογιστούν τα κέρδη από τις επενδύσεις.
Ωστόσο το ανώτατο όριο της κρατικής συνεισφοράς δεν μένει «παγωμένο». Θα αυξάνεται κατά 10% κάθε πενταετία, ακολουθώντας σταδιακά την αύξηση των τιμών και των εισοδημάτων.
Ο νέος Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων (ΑΕΛΑ) που θεσπίζεται, δημιουργεί ένα μακροχρόνιο αποταμιευτικό και επενδυτικό εργαλείο για τα παιδιά. Ο λογαριασμός θα μπορεί να ανοίγεται από τις αρχές του 2027, από τον νόμιμο εκπρόσωπο του παιδιού και μπορεί να ξεκινήσει πριν συμπληρώσει τα δύο του χρόνια. Σε πρώτη φάση, δηλαδή, θα αφορά γεννηθέντες από το 2025 και μετά.
Πού μπορεί να «ανοίξει» ο λογαριασμός
Ο δικαιούχος πρέπει να είναι ανήλικος, έως δύο ετών με ελληνική ιθαγένεια, ή με ιθαγένεια κράτους-μέλους της ΕΕ εφόσον είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας. Ο λογαριασμός ανοίγεται σε πάροχο, ο οποίος μπορεί να είναι τράπεζα, εταιρεία διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων, ασφαλιστική επιχείρηση ή άλλος κατάλληλος χρηματοπιστωτικός φορέας.
Στον λογαριασμό μπορεί να καταβάλλει χρήματα οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο: γονείς, παππούδες και γιαγιάδες, συγγενείς, νονοί, ή ακόμα και επιχειρήσεις (νομικά πρόσωπα). Το συνολικό όριο εισφορών ανά παιδί ορίζεται σε 10.000 ευρώ ετησίως.
Το Δημόσιο θα εισφέρει από μεριάς του, καταβάλλοντας το ίδιο ποσό, με μέγιστο τα 1.200 ευρώ ετησίως αρχικά. Η κρατική συνεισφορά πιστώνεται στον λογαριασμό εντός 30 ημερών μετά την κάθε καταβολή που γίνεται στον λογαριασμό του παιδιού από ιδιώτες.
Έτσι, αν μια οικογένεια καταθέτει 100 ευρώ τον μήνα, στο τέλος του έτους έχει εισφέρει 1.200 ευρώ και το κράτος προσθέτει άλλα 1.200 ευρώ. Το συνολικό ποσό της χρονιάς ανέρχεται σε 2.400 ευρώ, πριν από αποδόσεις ή τυχόν χρεώσεις. Αν όμως η οικογένεια καταβάλλει 5.000 ευρώ, το κράτος προσθέτει έως 1.200 ευρώ και όχι αντίστοιχα 5.000 ευρώ.
Τι επιλέγει η οικογένεια
Το κεφάλαιο του λογαριασμού επενδύεται αποκλειστικά σε επιλέξιμα χρηματοπιστωτικά μέσα και προϊόντα: αμοιβαία κεφάλαια και ETF, μετοχές και ομόλογα που διαπραγματεύονται σε ρυθμιζόμενες αγορές της ΕΕ ή του ΕΟΧ. Αποκλείονται επενδύσεις σε κρυπτοστοιχεία και παράγωγα προϊόντα, προϊόντα μόχλευσης, δομημένα προϊόντα και ορισμένες εναλλακτικές επενδύσεις.
Οι καταθέσεις και τα αμοιβαία χρηματαγοράς θεωρούνται μετρητά και δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 5% του χαρτοφυλακίου, εκτός ορισμένων εξαιρέσεων. Υπάρχουν επίσης κανόνες διασποράς και όρια έκθεσης, ώστε να μην εξαρτάται το κεφάλαιο από μία μετοχή ή μία αγορά.
Ο γονέας ή νόμιμος εκπρόσωπος θα επιλέγει το επενδυτικό προφίλ για τον λογαριασμό του παιδιού, δηλαδή έναν συνδυασμό σταθερού εισοδήματος και μετοχών.
Τα τέσσερα επενδυτικά μοντέλα
Θα προσφέρονται τέσσερα διαφορετικά επενδυτικά μοντέλα:
- Συντηρητικό: 100% σε επενδύσεις σταθερού εισοδήματος και 0% σε μετοχές.
- Ισορροπημένο: 70% σταθερό εισόδημα και 30% μετοχές.
- Αναπτυξιακό: 30% σταθερό εισόδημα και 70% μετοχές.
- Δυναμικό: 100% σε μετοχές.
Αν δεν δηλώσει καμία επιλογή ο γονέας, τα κεφάλαια τοποθετούνται από προεπιλογή στο αναπτυξιακό μοντέλο, με κεφαλαιακή προστασία των εισφορών. Τρία χρόνια πριν από την ενηλικίωση, η προεπιλεγμένη επιλογή μεταβαίνει αυτόματα στο ισορροπημένο προφίλ, εκτός αν ο γονέας ή εκπρόσωπος του παιδιού δηλώσει διαφορετικά.
Ανεξαρτήτως προηγούμενων αλλαγών, όμως, επιτρέπεται μετάβαση σε προφίλ χαμηλότερου κινδύνου κατά την τελευταία τριετία πριν από τα 18.
Η «εγγύηση κεφαλαίου»
Η «εγγύηση κεφαλαίου» (κεφαλαιακή προστασία) καλύπτει τις ιδιωτικές εισφορές έως το ετήσιο ποσό που δικαιούται κρατική αντιστοίχιση — αρχικά έως 1.200 ευρώ — αλλά και την αντίστοιχη κρατική συνεισφορά. Στην ενηλικίωση, η αξία των επενδύσεων που αποκτήθηκαν με αυτά τα ποσά δεν πρέπει να υπολείπεται του ονομαστικού τους ποσού.
Δεν προστατεύονται αυτόματα όμως τυχόν εισφορές πάνω από το ετήσιο όριο της κρατικής αντιστοίχισης. Για αυτές μπορεί να επιλεγεί πρόσθετη κεφαλαιακή προστασία, αλλά με χωριστή χρέωση για τον ιδιώτη. Η προστασία αυτή παρέχεται με ανέκκλητη δέσμευση από πιστωτικό ίδρυμα της ΕΕ ή ασφαλιστική επιχείρηση και προβλέπεται ότι ισχύει ακόμη και σε περίπτωση αφερεγγυότητας του παρόχου. Το κόστος της τιμολογείται χωριστά και εμφανίζεται διακριτά στον ενιαίο δείκτη κόστους.
Κόστος και διαφάνεια
Το συνολικό ετήσιο κόστος της προεπιλεγμένης επιλογής δεν μπορεί να υπερβαίνει το 0,50% της μέσης ετήσιας αξίας του λογαριασμού. Στο όριο δεν περιλαμβάνονται φόροι, τέλη ρυθμιζόμενων αγορών και το κόστος της κεφαλαιακής προστασίας, το οποίο τιμολογείται χωριστά.
Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θα δημοσιεύει ετησίως συγκριτικό πίνακα κόστους των προεπιλεγμένων επιλογών όλων των παρόχων. Ο πίνακας πρέπει να τεθεί υπόψη του γονέα πριν από την υπογραφή της σύμβασης.
Αναλήψεις και προστασία του κεφαλαίου
Τα κεφάλαια δεν μπορούν να αναληφθούν πριν από τη συμπλήρωση του 18ου έτους, εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως θάνατο γονέα ή νόμιμου εκπροσώπου, θάνατο του δικαιούχου ή σοβαρούς λόγους υγείας του παιδιού.
Πριν από την ενηλικίωση δεν επιτρέπεται ενεχυρίαση, εκχώρηση ή κατάσχεση των δικαιωμάτων του δικαιούχου, με επιφύλαξη ειδικών διατάξεων αναγκαστικού δικαίου. Ο λογαριασμός δεν ανήκει στην πτωχευτική περιουσία του γονέα ή κηδεμόνα.
Αν γίνει ανάληψη κατά παράβαση των περιορισμών, επιστρέφεται στο Δημόσιο το σύνολο της συνεισφοράς που έχει ως τότε καταβάλει το κράτος, καθώς και οι αντίστοιχες αποδόσεις της. Ωστόσο ο λογαριασμός δεν κλείνει, αλλά συνεχίζει να λειτουργεί με το τυχόν υπόλοιπο. Η κρατική συνεισφορά μπορεί να επανεκκινήσει ξανά, μόλις πιστωθούν επόμενες εισφορές ιδιωτών στο λογαριασμό.
Φορολογικά κίνητρα
Οι εισφορές έως 10.000 ευρώ ετησίως δεν αποτελούν εισόδημα του ανηλίκου και δεν λαμβάνονται υπόψη σε εισοδηματικά ή κοινωνικά κριτήρια. Το ίδιο ισχύει για την κρατική συνεισφορά.
Οι εισφορές εξαιρούνται από τον φόρο δωρεών και γονικών παροχών, ενώ απαλλάσσονται από φόρο εισοδήματος τα μερίσματα, οι τόκοι και οι υπεραξίες που πιστώνονται στον λογαριασμό.
Σημαντική αλλαγή σε σχέση με τη διαβούλευση είναι ότι αφαιρέθηκε η ρητή εξαίρεση των εισφορών από τα τεκμήρια του πόθεν έσχες. Επομένως, δεν προβλέπεται απαλλαγή των εισφορών από τον έλεγχο προέλευσης των χρημάτων.
Τι ισχύει στα 18 έτη
Με τη συμπλήρωση του 18ου έτους του παιδιού, ο λογαριασμός μετατρέπεται σε προσωπικό περιουσιακό δικαίωμα του δικαιούχου. Το παιδί μπορεί να πραγματοποιήσει ολική ανάληψη, να μεταφέρει τα κεφάλαια σε καταθετικό λογαριασμό, σε επενδυτικό λογαριασμό ή σε επενδυτικό ασφαλιστικό προϊόν, ή να πραγματοποιήσει μερική ανάληψη.
Η ανάληψη ή μεταφορά του ποσού που θα έχει συγκεντρωθεί, δεν θα υπόκειται σε φόρο. Σε περίπτωση μεταφοράς σε επενδυτικό λογαριασμό, διατηρείται το ιστορικό των επενδύσεων και δεν θεωρείται νέα εισφορά.
Τι μπορεί να επιλέξει ο γονέας
Εκτός από τα έτοιμα επενδυτικά μοντέλα που θα προσφέρουν οι πάροχοι (τράπεζες, ασφαλιστικές κλπ) υπάρχει και η επιλογή της αυτοδιαχείρισης, αν ο γονέας ή νόμιμος εκπρόσωπος έχει γνώση των αγορών και θέλει να επιλέγει ο ίδιος τις επενδύσεις του παιδιού, αντί να αφήσει την επιλογή στον πάροχο.
Στην αυτοδιαχείριση, οι άμεσες μετοχές και ομόλογα δεν μπορούν να ξεπερνούν το 30% της συνολικής αξίας του χαρτοφυλακίου. Ο γονέας μπορεί να επιλέξει και αμοιβαία κεφάλαια ή ETF, εφόσον τηρούνται τα όρια του επιλεγμένου προφίλ.
Ωστόσο δεν είναι πλήρως ελεύθερη η διαχείριση. Πριν εκτελέσει κάθε επενδυτική εντολή που λαμβάνει από τον γονέα ή εκπρόσωπο του παιδιού, ο πάροχος την ελέγχει και δεν εκτελεί όσες παραβιάζουν τους κανόνες του νομοσχεδίου. Παρακολουθεί επίσης αν το χαρτοφυλάκιο τηρεί το επιλεγμένο προφίλ και τους κανόνες διασποράς, με έλεγχο τουλάχιστον ανά τρίμηνο.
Τι προβλέπεται αν σταματήσουν οι καταβολές
Αν σταματήσει η καταβολή εισφορών, δεν προβλέπεται ποινή, κατάσχεση ή κλείσιμο του λογαριασμού.
Στην περίπτωση αυτή:
- το υπάρχον κεφάλαιο παραμένει επενδυμένο.
- οι αποδόσεις συνεχίζουν να πιστώνονται στον λογαριασμό.
- το κράτος δεν προσθέτει νέα συνεισφορά, επειδή δεν υπάρχει νέα επιλέξιμη ιδιωτική εισφορά.
Αν αργότερα μπουν ξανά χρήματα, επανεκκινεί η κρατική αντιστοίχιση, εντός των ετήσιων ορίων.
Πόσο αυξάνεται η κρατική καταβολή
Η κρατική συνεισφορά ξεκινά από έως 1.200 ευρώ ετησίως για κάθε παιδί και αυξάνεται κατά 10% κάθε πενταετία.
Κλιμακωτά δηλαδή η ανώτατη ετήσια κρατική συνεισφορά θα αυξάνεται, από 1.200 ευρώ την αρχική περίοδο, σε 1.320 ευρώ μετά την πρώτη πενταετία, σε 1.452 ευρώ μετά τη δεύτερη πενταετία και σε 1.597,20 ευρώ μετά την τρίτη πενταετία.
Η αύξηση αφορά το ανώτατο όριο της κρατικής συνεισφοράς, όχι υποχρεωτική καταβολή της οικογένειας. Η οικογένεια εξακολουθεί να μπορεί να βάζει ό,τι θέλει και μπορεί, από πχ μόλις 10 ή 100 ευρώ το χρόνο, ή έως 10.000 ευρώ ετησίως, ενώ το δημόσιο θα αντιστοιχίζει μόνο έως το εκάστοτε όριο.
Για παράδειγμα:
- αν μια οικογένεια καταθέτει 1.200 ευρώ τον χρόνο στην αρχική περίοδο (100 ευρώ το μήνα) , το κράτος θα προσθέτει άλλα 1.200 ευρώ. Το ετήσιο κεφάλαιο πριν από αποδόσεις θα είναι 2.400 ευρώ σε ένα χρόνο.
- αν μετά από πέντε χρόνια το όριο της κρατικής συνεισφοράς έχει αυξηθεί σε 1.320 ευρώ, για να λάβει το παιδί το μέγιστο ποσό κρατικής επιδότησης η οικογένεια πρέπει να καταθέσει τουλάχιστον 1.320 ευρώ μέσα στη χρονιά. Τότε το ετήσιο κεφάλαιο πριν από αποδόσεις γίνεται 2.640 ευρώ.
- αν η οικογένεια καταβάλλει μόνο 600 ευρώ σε μια χρονιά, το κράτος προσθέτει 600 ευρώ, ανεξαρτήτως του ανώτατου ορίου.
