Μια ολοκληρωμένη πρόταση δημόσιας πολιτικής με 10 στοχευμένες μεταρρυθμίσεις για τη δημιουργία μιας δικαιότερης και αποτελεσματικότερης κοινωνικής πολιτικής συνέταξε και παρουσίασε ο
Πανελλήνιος Σύλλεργος Υπαλλήλων ΟΑΕΔ-τ.ΟΕΕ-τ.ΟΕΚ
(ΠΑΝΣΥΠΟ) με στόχο τον εκσυγχρονισμό των παροχών της
ΔΥΠΑ.
Οι Βασικοί άξονες του σχεδίου είναι:
- Απλοποίηση Διαδικασιών: Κάθε Φεβρουάριο να υποβάλλεται μία μόνο ηλεκτρονική αίτηση για όλα τα κοινωνικά προγράμματα της ΔΥΠΑ
- Διαφάνεια και Δικαιοσύνη: Θέσπιση νέων κριτηρίων για την κατανομή επιδομάτων και κοινωνικών παροχών.
- Ενεργητικές Πολιτικές: Σύνδεση των παροχών ανεργίας με προγράμματα κατάρτισης, αναβάθμισης δεξιοτήτων (upskilling/reskilling) και ένταξης στην αγορά εργασίας. Ψηφιακός λογαριασμός κοινωνικών παροχών: Κάθε πολίτης να διαθέτει έναν προσωπικό ψηφιακό λογαριασμό μέσω του οποίου θα παρακολουθεί όλες τις αιτήσεις, τις εγκρίσεις, τις επιταγές, τις ενστάσεις και το ιστορικό συμμετοχής του στα προγράμματα της Δ.ΥΠ.Α.
Ειδικότερα, η ΠΑΝΣΥΠΟ στην πρόταση της, αναφέρει:
Η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (Δ.ΥΠ.Α.) διαχειρίζεται ένα από τα σημαντικότερα πλέγματα κοινωνικών παροχών της χώρας. Τα προγράμματα Κοινωνικού Τουρισμού, Παιδικών Κατασκηνώσεων, Επιταγών Αγοράς Βιβλίων και πολιτιστικών δράσεων στηρίζουν κάθε χρόνο εκατοντάδες χιλιάδες εργαζομένους, ανέργους και τις οικογένειές τους, ενισχύοντας παράλληλα την πραγματική οικονομία.
Η επιτυχία των προγραμμάτων αυτών δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το ύψος του προϋπολογισμού τους, αλλά από τον τρόπο σχεδιασμού, τη διαφάνεια, την απλότητα των διαδικασιών, την ταχύτητα υλοποίησης και τη σωστή αξιοποίηση των δημόσιων πόρων.
Οι περισσότερες Ευρωπαϊκές δημόσιες διοικήσεις προχωρούν πλέον προς ένα νέο μοντέλο κοινωνικών παροχών, βασισμένο στην αρχή “οne-only” (υποβολή στοιχείων μία μόνο φορά), στη διοικητική απλούστευση, την ψηφιακή διαλειτουργικότητα, τη διαφάνεια και την αξιολόγηση αποτελεσμάτων. Ο ΟΟΣΑ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθούν συστήματα στα οποία ο πολίτης δεν επαναλαμβάνει τις ίδιες διαδικασίες, οι δημόσιες υπηρεσίες ανταλλάσσουν μεταξύ τους τα απαραίτητα δεδομένα και κάθε κοινωνικό πρόγραμμα συνοδεύεται από μετρήσιμα αποτελέσματα και δημόσια λογοδοσία. Οι προτάσεις που ακολουθούν κινούνται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφαρμόζει σταδιακά την «Αρχή Μοναδικής Καταχώρισης» (Once-Only Principle) μέσω του Once-Only Technical System (OOTS), που βάσει του Κανονισμού για την Ενιαία Ψηφιακή Θύρα (ΕΕ 2018/1724) επιτρέπει στις δημόσιες αρχές να ανταλλάσσουν δεδομένα πολιτών χωρίς νέα υποβολή εγγράφων· ανεξάρτητη μελέτη του 2023 εκτιμά ότι η εφαρμογή της αρχής αυτής μπορεί να μειώσει έως 53% το διοικητικό κόστος για μικρομεσαίες επιχειρήσεις και να εξοικονομήσει έως πέντε εβδομάδες χρόνου ανά διαδικασία.
Η Εσθονία εφαρμόζει το «one-only» στις οικογενειακές παροχές της μέσω της υποδομής X-Road, που συνδέει πάνω από 3.000 ψηφιακές υπηρεσίες και επιτρέπει την αυτόματη άντληση εισοδηματικών και οικογενειακών στοιχείων από άλλα μητρώα, χωρίς ο πολίτης να τα καταθέτει ξανά.
Η Γαλλία εφαρμόζει αντίστοιχη λογική μέσω του προγράμματος «Dites-le-nous une fois» για παροχές όπως το Revenu de solidarité active, ενώ η ΕΕ προωθεί μέσω του EU Digital Identity Wallet ένα ενιαίο, ασφαλές ψηφιακό πορτοφόλι ταυτοποίησης για πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες σε όλη την Ένωση έως το 2026-2027.
Οι δέκα μεταρρυθμίσεις
1. Θεσμοθέτηση ενιαίας ετήσιας αίτησης κοινωνικών παροχών
Κάθε Φεβρουάριο να υποβάλλεται μία μόνο ηλεκτρονική αίτηση για όλα τα κοινωνικά προγράμματα της ΔΥΠΑ. Ο πολίτης θα επιλέγει τα προγράμματα που τον ενδιαφέρουν και τα στοιχεία του θα ελέγχονται μία φορά.
Να προβλεφθεί έκτακτο παράθυρο υποβολής για όσους αποκτούν δικαίωμα εντός του έτους (π.χ. νέοι άνεργοι), ώστε η ετήσια περίοδος να μην αποκλείει δικαιούχους.
Αντίστοιχη λογική εφαρμόζει η Γαλλία με το «Dites-le-nous une fois» και η Εσθονία μέσω X-Road, όπου η μία υποβολή τροφοδοτεί αυτόματα πολλαπλές παροχές.
2. Ένας διοικητικός έλεγχος αντί πολλών
Η επανάληψη των ίδιων βασικών διασταυρώσεων σε κάθε πρόγραμμα δημιουργεί σημαντικό διοικητικό κόστος. Σε μια περίοδο έντονης υποστελέχωσης της ΔΥΠΑ, η διενέργεια ενός ενιαίου ελέγχου θα εξοικονομήσει ανθρώπινους πόρους, θα μειώσει τον χρόνο επεξεργασίας και θα επιταχύνει την εξυπηρέτηση των πολιτών.
Η ενιαία διασύνδεση μητρώων μέσω OOTS στην ΕΕ βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη λογική: μία διασταύρωση δεδομένων, πολλαπλή χρήση από διαφορετικές υπηρεσίες.
3. Ψηφιακός εκσυγχρονισμός του προγράμματος βιβλίων
Η επιταγή αγοράς βιβλίων να μπορεί να χρησιμοποιείται και για ηλεκτρονικά βιβλία (e-books) καθώς και για audiobooks. Με τον ίδιο προϋπολογισμό μπορούν να ωφεληθούν περισσότεροι δικαιούχοι, ενώ ενισχύεται η προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρία και δυσλεξία.
Να προβλεφθεί ρήτρα στήριξης της εγχώριας αγοράς βιβλίου, με προτεραιότητα σε ελληνικές πλατφόρμες και εκδοτικούς οίκους, ώστε το μέτρο να ενισχύει και τον κλάδο και όχι μόνο την πρόσβαση.
4. Σύγχρονα δίκαια εισοδηματικά κριτήρια
Τα κοινωνικά προγράμματα πρέπει να αξιολογούνται με βάση τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα φορολογικά στοιχεία. Παράλληλα απαιτείται επικαιροποίηση των εισοδηματικών ορίων, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις δεν ανταποκρίνονται πλέον στο σημερινό κόστος ζωής.
Να θεσπιστεί μηχανισμός αυτόματης ετήσιας αναπροσαρμογής των ορίων (π.χ. με βάση τον πληθωρισμό ή τον μέσο μισθό), ώστε να μην απαιτείται νέα νομοθετική παρέμβαση κάθε φορά.
5. Κατάργηση της ποινής μη χρήσης
Η μη αξιοποίηση μιας επιταγής δεν πρέπει να συνεπάγεται αποκλεισμό από μελλοντικά προγράμματα. Η κοινωνική πολιτική οφείλει να διευκολύνει και όχι να τιμωρεί τους δικαιούχους.
Να συνοδευτεί από αυτοματοποιημένη υπενθύμιση (SMS/e-mail) πριν τη λήξη ισχύος της επιταγής, ώστε να διατηρείται η πραγματική χρήση του προγράμματος.
6. Διαφανείς ηλεκτρονικοί έλεγχοι και ουσιαστικές ενστάσεις
Κάθε απορριπτική απόφαση πρέπει να συνοδεύεται από πλήρη ηλεκτρονική αιτιολόγηση, με σαφή αναφορά των στοιχείων που χρησιμοποιήθηκαν για την αξιολόγηση. Οι ενστάσεις πρέπει να οδηγούν σε ουσιαστική επανεξέταση, χωρίς να απαιτούνται διαδοχικές διοικητικές διαδικασίες για την επίλυση της ίδιας υπόθεσης.
7. Δημόσιος ετήσιος κοινωνικός απολογισμός
Με την ολοκλήρωση κάθε προγράμματος να δημοσιεύονται ο εγκεκριμένος προϋπολογισμός, οι πραγματικές εκταμιεύσεις, ο αριθμός των δικαιούχων, οι επιλαχόντες και το ύψος των αδιάθετων πιστώσεων.
Τα στοιχεία να δημοσιεύονται σε ανοιχτή, επεξεργάσιμη μορφή (open data / API), ώστε να επιτρέπεται ανεξάρτητος έλεγχος, δημοσιογραφική και ερευνητική χρήση.
8. Καμία απώλεια κοινωνικών πόρων
Οι αδιάθετοι πόροι να αξιοποιούνται υποχρεωτικά είτε για την ένταξη επιλαχόντων είτε να μεταφέρονται στον προϋπολογισμό της επόμενης χρονιάς, αυξάνοντας τον αριθμό των δικαιούχων.
9. Ψηφιακός λογαριασμός κοινωνικών παροχών
Κάθε πολίτης να διαθέτει έναν προσωπικό ψηφιακό λογαριασμό μέσω του οποίου θα παρακολουθεί όλες τις αιτήσεις, τις εγκρίσεις, τις επιταγές, τις ενστάσεις και το ιστορικό συμμετοχής του στα προγράμματα της Δ.ΥΠ.Α.
Να διερευνηθεί διαλειτουργικότητα με το gov.gr Wallet, ώστε ο πολίτης να μη χρειάζεται νέα, ξεχωριστή εφαρμογή.
Αντίστοιχο ρόλο παίζει το υπό διαμόρφωση EU Digital Identity Wallet, το οποίο θα επιτρέπει την ενιαία πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
10. Σταδιακή αύξηση του προϋπολογισμού των κοινωνικών προγραμμάτων
Τα κοινωνικά προγράμματα της Δ.ΥΠ.Α παρουσιάζουν διαχρονικά υψηλή ζήτηση και σημαντικό κοινωνικό αποτύπωμα. Η σταδιακή αύξηση των διαθέσιμων πόρων θα επιτρέψει τη διεύρυνση των δικαιούχων και θα ενισχύσει την κοινωνική συνοχή, τον εσωτερικό τουρισμό, τον πολιτισμό και την ελληνική αγορά βιβλίου
Να εφαρμοστεί χρονοδιάγραμμα και στόχος (π.χ. σταδιακή αύξηση της τάξης του 5% ετησίως για τριετία), ώστε το μέτρο να αποκτήσει τη μορφή εφαρμόσιμης δέσμευσης και όχι γενικής κατεύθυνσης.
Ο εκσυγχρονισμός των κοινωνικών προγραμμάτων δεν προϋποθέτει μόνο περισσότερους πόρους. Προϋποθέτει καλύτερη διοίκηση, απλούστερες διαδικασίες, διαφάνεια, αξιολόγηση και αξιοποίηση της τεχνολογίας προς όφελος του πολίτη. Η εμπειρία χωρών όπως η Εσθονία και η Γαλλία, καθώς και οι κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μέσω της αρχής Once-Only και του Κανονισμού για την Ενιαία Ψηφιακή Θύρα, δείχνουν ότι η απλούστευση και η διαφάνεια δεν είναι απλώς επιθυμητές — είναι εφικτές και ήδη εφαρμόσιμες.
Ο ΠΑΝΣΥΠΟ καταθέτει τις παραπάνω προτάσεις ως ολοκληρωμένη δημόσια πολιτική, με στόχο η Δ.ΥΠ.Α. να αποτελέσει πρότυπο σύγχρονης κοινωνικής διοίκησης στην Ευρώπη, προσφέροντας περισσότερες και καλύτερες υπηρεσίες με αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των δημόσιων πόρων, της υπηρεσιακής στελέχωσης και της μείωσης της γραφειοκρατίας.
