Η μετάβαση σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο ανάπτυξης, που δεν αξιοποιεί τον λιγνίτη αλλά στηρίζεται στην καθαρή ενέργεια, στις επενδύσεις και στην τεχνολογική καινοτομία απαιτεί από τις επιχειρήσεις των περιοχών απολιγνιτοποίησης, την εντατικοποίηση της αξιοποίησης των χρηματοδοτικών δράσεων, προβλεπόμενου ύψους περίπου 1,6 δις. ευρώ που προσφέρει το Πρόγραμμα «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση» (ΔΑΜ) 2021–2027, το οποίο βρίσκεται στη κύρια φάση υλοποίησής του, με ενεργοποίηση άνω του 70% του συνολικού προϋπολογισμού (τέλος του 2025) και χρηματοδότηση άνω των 770 επενδυτικών σχεδίων για την τόνωση της επιχειρηματικότητας.
Παράλληλα, την περίοδο αυτή, ολοκληρώνεται η χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), γεγονός που σηματοδοτεί την ανάγκη για εύρεση νέων χρηματοδοτικών εργαλείων για τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα. Τα προηγούμενα έτη, το ΤΑΑ αποτέλεσε έναν από τους βασικότερους μοχλούς χρηματοδότησης επενδύσεων στην ελληνική οικονομία, προσφέροντας στις επιχειρήσεις πρόσβαση σε δανειακά κεφάλαια, με ευνοϊκότερους όρους από εκείνους της αγοράς, και ενισχύοντας επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση, τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό, την καινοτομία και την εξωστρέφεια.
Το ΤΑΑ αξιοποιήθηκε ως χρήσιμο εργαλείο χρηματοδότησης επιχειρήσεων, σε μία περίοδο αλληλένδετων και διαδοχικών διαταραχών, αφού τους έδωσε τη δυνατότητα αρχικά να αντιμετωπίσουν καλύτερα τις προκλήσεις, όπως η αύξηση του ενεργειακού κόστους και τα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα, ενώ στη συνέχεια διαδραμάτισε καταλυτικό ρόλο στον εκσυγχρονισμό των επιχειρήσεων και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους.Αναμφίβολα, η λήξη του ΤΑΑ καλεί τις επιχειρήσεις και δη τις μικρομεσαίες (ΜμΕ) να διαφοροποιήσουν το μοντέλο χρηματοδότησής τους και να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία προς όφελός τους, αφού οι ανάγκες της κάθε επιχείρησης διαφέρουν.
Αξίζει να αναφερθεί ότι, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος (Απρίλιος 2026), η χρηματοδότηση των ΜμΕ δεν εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από την παραδοσιακή δανειοδότηση μέσω τραπέζης αλλά από έναν συνδυασμό τραπεζικών και αναπτυξιακών μηχανισμών.Τόσο η Πολιτεία, όσο και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι οικονομικοί σύμβουλοι, μέσω κοινών δράσεων, θα πρέπει να έχουν ενεργό ρόλο στη δημοσιότητα των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Εργαλεία που δεν είναι ευρέως γνωστά αλλά συνδέονται κυρίως με τις πραγματικές ανάγκες της επιχείρησης, όπως το κεφάλαιο κίνησης, η χρηματοδότηση νέων επιχειρήσεων και η κάλυψη άμεσων αναγκών. Ζητούμενο είναι, άλλωστε, η μετάβαση σε ένα υβριδικό μοντέλο χρηματοδότησης, το οποίο θα συνδυάζει διαφορετικές πηγές (παραδοσιακή τραπεζική, νέα σύγχρονα εργαλεία και ευρωπαϊκά – εθνικά προγράμματα).Στο παρόν κείμενο γίνεται ειδική μνεία στα σύγχρονα – ή τουλάχιστον όχι τόσο διαδεδομένα – χρηματοδοτικά εργαλεία, που είναι διαθέσιμα σήμερα, αλλά δεν λαμβάνουν την απαραίτητη προσοχή.
Πιο συγκεκριμένα, οι μικροχρηματοδοτήσεις (Microfinance) αποτελούν μία σημαντική εναλλακτική πηγή χρηματοδότησης για μικρές επιχειρήσεις, αυτοαπασχολούμενους και επαγγελματίες που συνήθως αποκλείονται από τον παραδοσιακό τραπεζικό δανεισμό. Επιπλέον, ως εναλλακτικό μέσο χρηματοδότησης δρα συμβουλευτικά για την ανάπτυξη της επιχείρησης που το αξιοποιεί.
Το πλεονέκτημα των μικροχρηματοδοτήσεων δεν είναι μόνο το ύψος της χρηματοδότησης (μέχρι 25.000 ευρώ), αλλά και η δυνατότητα να αποτελέσουν ένα πρώτο βήμα για επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν το μέγεθος, τις εξασφαλίσεις- εγγυήσεις ή το πιστωτικό προφίλ που απαιτείται από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για την έγκριση δανείου.
Μάλιστα, μέσω του Ταμείου Μικροπιστώσεων ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας, πολύ μικρές επιχειρήσεις και ατομικές επιχειρήσεις που δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό, δύνανται να καλύπτουν, με δημόσια χρηματοδότηση, το κόστους δανεισμού, μειώνοντας το πραγματικό κόστος του δανείου τους.Μία διαφορετική αλλά εξίσου καινοτόμα προσέγγιση, που τα τελευταία έτη παρουσιάζει άνθηση, αποτελεί το factoring (πρακτορεία επιχειρηματικών απαιτήσεων), δηλαδή η χρηματοδότηση, με βάση τις εμπορικές απαιτήσεις μιας επιχείρησης.
Αντί η επιχείρηση να περιμένει την εξόφληση των τιμολογίων της από τους πελάτες της, μπορεί να αξιοποιήσει τις απαιτήσεις αυτές, λαμβάνοντας νωρίτερα τα χρήματα που απαιτεί, με στόχο την απόκτηση ρευστότητας.
Το factoring είναι ιδιαίτερα σημαντικό για επιχειρήσεις που εμφανίζουν σημαντικό κύκλο εργασιών και κερδοφορία, αλλά αντιμετωπίζουν πιέσεις στο κεφάλαιο κίνησης λόγω μεγάλων περιόδων πίστωσης προς τους πελάτες τους ή σε περιπτώσεις αφερεγγυότητας των πελατών.
Με αυτόν τον τρόπο, η χρηματοδότηση συνδέεται περισσότερο με την εμπορική δραστηριότητα της επιχείρησης και λιγότερο αποκλειστικά με την παροχή εμπράγματων εξασφαλίσεων.Τέλος, στο νέο χρηματοδοτικό οικοσύστημα των ΜμΕ, σημαντική θέση πρέπει να κατέχει η χρηματοδοτική μίσθωση (leasing). Πρόκειται για ένα εργαλείο ιδιαίτερα χρήσιμο σήμερα για τον εκσυγχρονισμό των επιχειρήσεων και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους, αφού δίνει τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις να ανανεώσουν ή να επεκτείνουν τον παραγωγικό τους εξοπλισμό, τον στόλο οχημάτων ή άλλα πάγια στοιχεία, χωρίς να απαιτείται άμεσα η χρηματοδότηση της επένδυσης.
Η επιχείρηση αποκτά τη δυνατότητα χρήσης νέου εξοπλισμού καταβάλλοντας μισθώματα για μια προκαθορισμένη περίοδο, ενώ η κυριότητα του παγίου και οι όροι μεταβίβασής του καθορίζονται από τη σύμβαση.Από διάφορες έρευνες της επιχειρηματικής κοινότητας που βλέπουν το φως της δημοσιότητας, σημαντικό ποσοστό των ΜμΕ φαίνεται να καλύπτει με ίδια κεφάλαια (75% των επιχειρήσεων, σύμφωνα με τον Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος) το κόστος της επένδυσης που υλοποιεί, ενώ ένα πολύ μικρό ποσοστό αξιοποιεί εναλλακτικές μορφές χρηματοδότησης όπως η μικροχρηματοδότηση, η χρηματοδοτική μίσθωση (leasing) ή το factoring.Συνοψίζοντας, η μετάβαση σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο ανάπτυξης, θα πρέπει να αξιοποιεί, πέραν των παραδοσιακών μέσων χρηματοδότησης και άλλες εναλλακτικές μορφές.
Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να αποκτήσουν μεγαλύτερη εξοικείωση με τα διαφορετικά διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία και να επιλέγουν εκείνο που ταιριάζει καλύτερα στον σκοπό της χρηματοδότησής τους. Από την άλλη, οι εμπλεκόμενοι φορείς στην επιχειρηματική κοινότητα οφείλουν να συνδράμουν στη διάδοση αυτών των χρηματοδοτικών εργαλείων.
Συνεπώς, για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στις περιοχές απολιγνιτοποίησης, τα καινοτόμα χρηματοδοτικά εργαλεία που αναλύθηκαν παραπάνω, σε συνδυασμό, τόσο με την περαιτέρω αξιοποίηση των πόρων του Ε.Π. ΔΑΜ 2021-2027, όσο και με τους νέους διαθέσιμους εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους (ΕΣΠΑ 2028-2034, Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης κ.α.) αναμένεται να στηρίξουν την επιχειρηματικότητα, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα και την εξωστρέφεια των επιχειρήσεων και δημιουργώντας περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας.
Ο Μηχανισμός Στήριξης Επιχειρήσεων για τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση (ΜΣΕ-ΔΑΜ), μέσω των γραφείων του σε πόλεις της Δυτικής Μακεδονίας (Κοζάνη, Φλώρινα) και στην Πελοπόννησο (Μεγαλόπολη), αλλά και μέσω της ιστοσελίδας www.mse–dam.gr, παρέχει, καθημερινά, υπηρεσίες πληροφόρησης στις τοπικές ΜμΕ για τις προοπτικές που προσφέρουν τα υφιστάμενα και νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, τα οποία μέσω των εξατομικευμένων μελετών (business plan, marketing plan, κ.α.) που εκπονούνται, δωρεάν για κάθε επιχείρηση, στοχεύουν στην ενίσχυση της επιχειρηματικότητας των περιοχών ΔΑΜ.
Το Έργο «Μηχανισμός Στήριξης της Επιχειρηματικότητας για την Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση» (MIS 6000746) υλοποιείται με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης 2021-2027».
Μιχάλης ΛαζαρίδηςManager diadikasia, BRIGHT GROUP member,μέλος της Αναδόχου Ένωσης Εταιρειών του Έργου «Μηχανισμός Στήριξης της Επιχειρηματικότητας για την Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση».
