Ο καρκίνος του μαστού, στις μέρες μας, αποτελεί το συχνότερο καρκίνο στο γυναικείο πληθυσμό, ενώ εξαιρετικά σπάνια εμφανίζεται και στους άνδρες. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, στις αναπτυγμένες χώρες, μεταξύ τον οποίων και η Ελλάδα, υπολογίζεται ότι μία στις οκτώ γυναίκες θα νοσήσει κάποια στιγμή στη ζωή της από καρκίνο του μαστού (περίπου 12%). Τα δεδομένα αυτά έχουν συντελέσει στην καθιέρωση προγράμματος προληπτικού ελέγχου, το οποίο έχει ως στόχο να ανιχνεύει τη νόσο σε πρώιμο στάδιο.
Η πρόληψη αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα όπλα που διαθέτει η ιατρική επιστήμη για την αντιμετώπιση του καρκίνου. Ειδικότερα, στον καρκίνο του μαστού, όταν πρόκειται για εύρημα του προληπτικού ελέγχου, η ίαση επιτυγχάνεται στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, αποφεύγοντας, μάλιστα, τις περισσότερες φορές, μακροχρόνιες θεραπείες. Υπάρχουν ξεκάθαρες παγκόσμιες κατευθυντήριες οδηγίες που προσδιορίζουν τον τρόπο με τον οποίο γίνεται ο προληπτικός έλεγχος καθώς και τη διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση των παθήσεων του μαστού. Από τα σημαντικότερα αρχικά βήματα, κατά τη διερεύνηση ενός ύποπτου ευρήματος στο μαστό, αποτελεί η άντληση, όσο το δυνατόν, περισσότερων πληροφοριών για μια βλάβη, μέσω της διενέργειας βιοψίας, ώστε να αποφασιστεί το καταλληλότερο θεραπευτικό πλάνο για κάθε ασθενή.
Ο προληπτικός έλεγχος περιλαμβάνει περιοδικό απεικονιστικό έλεγχο (βασική εξέταση είναι η μαστογραφία και συμπληρωματική εξέταση το υπερηχογράφημα μαστών), επίσκεψη σε ειδικό μαστολόγο για αξιολόγηση του απεικονιστικού ελέγχου και κλινική εξέταση (ψηλάφηση), καθώς και αυτοεξέταση σε μηνιαία βάση.
Σε περιπτώσεις συμπτωματικών γυναικών, τα συνηθέστερα συμπτώματα που καλούμαστε να διερευνήσουμε είναι:
- ψηλαφητή σκληρία
- έλξη δέρματος ή εισολκή θηλής
- ορατή διόγκωση, ερυθρότητα ή άλλη αλλοίωση δέρματος
- έκκριμα από την θηλή ή αλλοίωση του δέρματος της θηλής
- διογκωμένοι λεμφαδένες στην μασχάλη και υποκειμενικά ενοχλήματα, όπως πόνος.
Η καλύτερη κατανόηση της βιολογικής συμπεριφοράς του καρκίνου του μαστού έχει αλλάξει εντυπωσιακά την τοπική αντιμετώπιση και γενικότερα την επίτευξη της πλήρους ίασης. Η αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού περιλαμβάνει:
- Χειρουργική αντιμετώπιση
- Χημειοθεραπεία (εισαγωγική, συμπληρωματική)
- Επικουρική Ακτινοθεραπεία
- Ορμονοθεραπεία
- Στοχευμένη θεραπεία
- Ανοσοθεραπεία
Ποια είναι η σημασία της κλινικής εξέτασης των μαστών
Η μαστογραφία μπορεί να διαγνώσει το 86% των καρκίνων του μαστού. Το υπερηχογράφημα μαστών δίνει επιπλέον πληροφορίες, ωστόσο έχει 10% πιθανότητα μη διάγνωσης νεοπλασματικής βλάβης. Το 5-10% των όγκων του μαστού παράγουν μόνο κλινικό εύρημα. Η κλινική εξέταση από ειδικό χειρουργό μαστού – μαστολόγο είναι απαραίτητη και αποτελεί βασικό και αναπόσπαστο κομμάτι του προληπτικού ελέγχου. Περιλαμβάνει την επισκόπηση και την ψηλάφηση των μαστών, καθώς και την αξιολόγηση των ευρημάτων του απεικονιστικού ελέγχου (μαστογραφία, υπερηχογράφημα, MRI κλπ.). Κατά την κλινική εξέταση μπορεί να διαγνωσθούν όγκοι που δεν έγιναν αντιληπτοί στον απεικονιστικό έλεγχο, διότι:
- Η σύσταση των μαστών δεν το επιτρέπει (πολύ πυκνοί μαστοί).
- Η θέση τους είναι “εκτός μαστογραφίας” (υποκλείδιες περιοχές, πλάγιο θωρακικό τοίχωμα).
- Είναι ιδιαίτερη η φύση της νόσου (Νόσος Paget, λοβιακός καρκίνος, in situ καρκίνος χωρίς επασβεστώσεις κ.α.).
- Απλά διέφυγαν από την πρώτη αξιολόγηση (η δεύτερη «ανάγνωση» της μαστογραφίας αυξάνει την πιθανότητα ανίχνευσης ενός καρκίνου κατά 5-17%).
Συμπερασματικά, η άποψη πως η κλινική εξέταση δεν είναι απαραίτητη, εφ’ όσον δεν υπάρχουν ευρήματα στον απεικονιστικό έλεγχο, είναι εσφαλμένη.
Προληπτικό έλεγχο κάνουν μόνο οι γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό;
Προληπτικό έλεγχο μαστών κάνουν όλες οι γυναίκες, ανεξαρτήτως ιστορικού. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο σποραδικός καρκίνος του μαστού, γυναίκες δηλαδή χωρίς κάποιο ιστορικό, αντιπροσωπεύει το 80 – 85%, ενώ ο κληρονομούμενος καρκίνος μόνο το 15 – 20%.
Σε ποια ηλικία πρέπει να ξεκινάει ο προληπτικός έλεγχος και πόσο συχνά γίνεται
Σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες, ο προληπτικός έλεγχος για γυναίκες 25 – 40 ετών περιλαμβάνει κλινική εξέταση, σε συνδυασμό με ένα υπερηχογράφημα μαστών ανά 1 – 3 χρόνια. Σε ηλικίες άνω των 40 ετών, ξεκινάει ο τυπικός προληπτικός έλεγχος που πρέπει να επαναλαμβάνεται σε ετήσια βάση με μαστογραφία, υπερηχογράφημα μαστών και κλινική εξέταση. Ο προληπτικός έλεγχος περιλαμβάνει και μηνιαία αυτοεξέταση, ανεξάρτητα από την ηλικία της γυναίκας. Παρά τις διχογνωμίες που υπάρχουν στην επιστημονική κοινότητα, προτείνεται να γίνεται μία μαστογραφία αναφοράς στην ηλικία των 35 ετών περίπου. Στις γυναίκες με βεβαρυμμένο οικογενειακό ιστορικό, ο προληπτικός έλεγχος μπορεί να τροποποιηθεί από τον κλινικό γιατρό σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες.
Σε ποια ηλικία σταματάει ο προληπτικός έλεγχος
Μια γυναίκα που ελέγχεται τακτικά έως την ηλικία των 70 ετών, αντιμετωπίζει πολύ μικρό κίνδυνο να νοσήσει σε μεγαλύτερη ηλικία. Ωστόσο, ο κίνδυνος δε μηδενίζεται. Η ισχύουσα άποψη είναι ότι μία γυναίκα άνω των 70 ετών πρέπει να ελέγχεται σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού της.
Υπάρχει κίνδυνος από την ακτινοβολία της μαστογραφίας;
Το όφελος της προληπτικής μαστογραφίας υπερνικά το θεωρητικό απειροελάχιστο κίνδυνο της έκθεσης στην ακτινοβολία.
Η μαστογραφία και το υπερηχογράφημα πρέπει να γίνονται σε συγκεκριμένη ημέρα του κύκλου;
Ο απεικονιστικός έλεγχος έχει την ίδια διαγνωστική αξία σε οποιαδήποτε ημέρα του κύκλου, καθώς οι καλοήθεις και κακοήθεις αλλοιώσεις απεικονίζονται το ίδιο. Η μόνη περίπτωση που η μαστογραφία είναι προτιμότερο να γίνεται κατά την 7 – 12η ημέρα του κύκλου, αφορά σε γυναίκες με κυκλική μασταλγία, δηλαδή γυναίκες με έντονο πρήξιμο και πόνο στους μαστούς, κατά τη διάρκεια της περιόδου.
