Μέρα χαρμολύπης η δεύτερη ημέρα του Πάσχα και στα Αλωνάκια Κοζάνης, όπου οι κάτοικοι ποντιακής καταγωγής τιμούν τους νεκρούς τους. Το ταφικό έθιμο φέρνει κοντά ζωντανούς και νεκρούς, σε μια συγκινητική τελετουργία μνήμης.
Οι οικογένειες συγκεντρώνονται από νωρίς το πρωί γύρω από τα μνήματα… Τα «Νεκρόδειπνα» δεν θυμίζουν μια τυπική ημέρα πένθους, αλλά μια συνάντηση μνήμης και αγάπης.
Οι κάτοικοι τιμούν τους ανθρώπους τους με έναν τρόπο βαθιά συμβολικό, δείχνοντας πως εδώ η απουσία μετατρέπεται σε παρουσία μέσα από την παράδοση. Λένε Χριστός Ανέστη, ανταλλάσσουν ευχές, τσουγκρίζουν τα κόκκινα αυγά και προσφέρουν τσιριχτά κι άλλα τοπικά εδέσματα, ενώ στα παιδιά που πλημμυρίζουν τα κοιμητήρια την ημέρα αυτή θα γεμίσουν με γλυκίσματα χυμούς και σοκολάτες τα σακουλάκια τους φωνάζοντας “θεία θεία”, μετά το τρισάγιο που τελεί ο ιερέας σε κάθε μνήμα.
Το ταφικό έθιμο στα χωριά ποντιακής καταγωγής στον Δήμο Κοζάνης διατηρείται αναλλοίωτο στο χρόνο Είναι ένας τρόπος να κρατούν οι άνθρωποι τους δικούς τους «παρόντες», σαν να κάθονται όλοι μαζί, στο ίδιο τραπέζι, για το πασχαλινό γεύμα, με τσίπουρο και κρασί και τους ήχους της λύρας και του αγγείου που συγκινούν με το μοιρολόι που τραγουδούν πάνω από τους τάφους.
Το έθιμο όπως εκτυλίσσεται μέχρι σήμερα είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα και συγκινητικά πασχαλινά έθιμα. Η εικόνα είναι πραγματικά μοναδική με τα παιδιά να κινούνται ανάμεσα στα μνήματα τους και μεγαλύτερους να συζητούν, να ανταλλάσσουν ευχές “Χριστός Ανέστη”, και για λίγες ώρες το κοιμητήριο μετατρέπεται σε έναν χώρο ζωντανής μνήμης.
Από τις πρώτες πρωινές ώρες, τα κοιμητήρια στα χωριά της περιοχής, όπως το Πρωτοχώρι, το Δρέπανο και τα Αλωνάκια— γεμίζουν με κόσμο. Οικογένειες ολόκληρες καταφθάνουν κρατώντας καλάθια γεμάτα με σπιτικά φαγητά, γλυκά, κόκκινα αυγά και μπουκάλια κρασί.
Πρόκειται για ένα έθιμο που δεν αντιμετωπίζει τον θάνατο με φόβο ή αποστασιοποίηση. Αντίθετα, τον εντάσσει στη συνέχεια της ζωής, διατηρώντας έναν ζωντανό δεσμό με τους προγόνους. Οι ρίζες του χάνονται βαθιά στον χρόνο και συνδέονται με αρχαίες γιορτές όπως τα Ανθεστήρια, όπου οι ζωντανοί τιμούσαν τους νεκρούς και τη δύναμη της αναγέννησης. Παρά τη συγκίνηση, κυριαρχεί μια αίσθηση οικειότητας και ηρεμίας. Οι κάτοικοι εδώ δεν ξεχνούν. Θυμούνται, τιμούν και κρατούν ζωντανή την παρουσία των αγαπημένων τους μέσα από αυτό το ιδιαίτερο έθιμο.
ΕΡΤ Κοζάνης – Ρεπορτάζ: Δέσποινα Αμαραντίδου
