Δυο αιώνες θρύλων, μύθων και κάποιων αφηγήσεων στα όρια της ιστορίας, είναι ο λόγος για τους επίδοξους κυνηγούς θησαυρών οι οποίοι δραστηριοποιούνται σε όλη την επικράτεια. Σε βουνά, ποτάμια και λίμνες, σε εκκλησίες και αρχαιολογικούς τόπους, αναζητούν την τύχη τους. Κάποιοι ψάχνουν τον θησαυρό του Αλή Πασά, άλλοι χρυσές λίρες από την Κατοχή, των συμμάχων και των ανταρτών. Μύθοι, θρύλοι και προσωπικές «μαρτυρίες» οδηγούν σε νόμιμες και παράνομες, ανασκαφές στο κυνήγι του χαμένου θησαυρού.
Στην Ξηρολίμνη Κοζάνης ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ Αντώνης Δοβώνης, συνάντησε έναν τέτοιο κυνηγό, ο οποίος αναζητά ένα τζιπ από τον Β’ Π.Π. που υποτίθεται κουβαλούσε χρυσές λίρες.
Σύμφωνα με τον μύθο, που επικρατεί οι βρετανοί στρατιώτες φεύγοντας από την περιοχή κατά την γερμανική εισβολή εγκατέλειψαν πίσω τους ένα τζιπ φορτωμένο με λίρες, με βάρος περίπου δυο τόνους.
«Το αν ο μύθος ανταποκρίνεται στην ιστορία πρέπει να τεκμηριωθεί επιτέλους», αναφέρει ο Τριαντάφυλλος Δεληζήσης, επαγγελματίας κυνηγός χρυσού. Ο ίδιος έχει επενδύσει στο ότι το τζίπ με τον χρυσό υπάρχει, εξασφαλίζοντας τις νόμιμες άδειες εκσκαφής και έρευνας, με ειδικά μηχανήματα εντοπισμού για περίπου 35 χρόνια της ζωής του.
Κυριευμένι από τον πυρετό του χρυσού, παλαιότεροι και νεότεροι αδημονούν να σκάψουν και δεν περιμένουν την έγκριση των αδειών, οπότε καταφεύγουν στην παράνομη εκσκαφή, «ένα καθόλου εύκολο πράγμα». Όσον αφορά τις έρευνες του κ. Δεληζήση, είχαν κάποια αποτελέσματα με την εύρεση κάποιων κιβωτίων, αλλά χωρίς το αναμενόμενο αποτέλεσμα, καθώς περιείχαν, φάρμακα, πυρομαχικά και άλλα αναγκαία για στρατιώτες, πλήν όμως, άνευ αξίας για έναν κυνηγό χρυσού.
Η ιστορία λέει ότι η απόφαση του βρετανικού υπουργικού συμβουλίου να στείλει στρατό στην Ελλάδα ελήφθη στις 24 Φεβρουαρίου 1941, όταν φάνηκε ότι οι Γερμανοί θα έσπευδαν σε βοήθεια του Μουσολίνι, όστις απέτυχε να εισβάλει στην χώρα. Στρατός από την Βρετανική Κοινοπολιτεία, περίπου 58.000 άνδρες, έφτασαν στην Ελλάδα από την Αφρική τον Μάρτιο και τον Απρίλιο με την επιχείρηση «Λάμψη» (Operation Lustre). Κατά την έναρξη του πολέμου, με την εισβολή των Γερμανών από την Γιουγκοσλαβία τον Απρίλιο του 1941 είχαν μαζί τους προμήθειες μόνον σε όπλα και πολεμοφόδια. Κατά την αποχώρηση τους γνωστή ως Επιχείρηση «Δαίμων» (Operation Demon), χρησιμοποιήθηκαν κυρίως οχήματα Ford COE (με καμπίνα) ειδικά για Logistics και μεταφορές, με τα οποία βρετανικά, αυστραλιανά και νεοζηλανδικά στρατεύματα ταξίδεψαν νότια, σε λιμάνια, από όπου έφυγαν για την Κρήτη.[1] Σε εκείνη την φάση του πολέμου δεν κουβαλούσαν λίρες. Αυτό ξεκίνησε όταν δημιουργήθηκαν οι αντιστασιακές ομάδες του ΕΔΕΣ και του ΕΛΑΣ.
Οι Βρετανοί σταμάτησαν τις αποστολές χρυσών λιρών στην Ελλάδα γύρω στα τέλη του 1944 με αρχές του 1945. Ωστόσο, διέκοψαν επίσημα να στέλνουν χρυσές λίρες και όλα τα αερομεταφερόμενα στρατιωτικά εφόδια στον ΕΛΑΣ τον Οκτώβριο του 1943, όταν ο ΕΛΑΣ, αντί να επιτίθεται στους Γερμανούς, εξαπέλυσε επίθεση εναντίον της αντιστασιακής ομάδας του ΕΔΕΣ, οπότε σημειώνεται το ξέσπασμα του «πρώτου γύρου» του Ελληνικού Εμφυλίου. Κάποιες μικρότερες ποσότητες λιρών δόθηκαν εκ νέου μετά την ειρηνευτική Συμφωνία της Πλάκας που υπεγράφη στις 29 Φεβρουαρίου 1944, ανάμεσα στις αντίπαλες παρατάξεις, υπό τον Βρετανό συνταγματάρχη Κρις Γούντχαουζ, αλλά γρήγορα έγινε αντιληπτό ότι οι λίρες τους κατέληγαν στην μαύρη αγορά και σε εξοπλισμό για να πολεμούν τον ΕΔΕΣ.[2] Το πως οι λίρες των Βρετανών κατέληξαν “εισφορά” στον ΕΛΑΣ, έγιναν μασούρια,αι που διοχετεύθηκαν είναι ένα κεφάλαιο της ιστορίας, το οποίο θα γραφεί μαζί με τις λεπτομέρειες που θα ρίξουν φως σε εκείνη την περίοδο.
Εν πάσει περιπτώσει ο βρετανικός χρυσός εξακολουθεί να μαγεύει. Ένα μέταλλο πολύτιμο καθ’ όλη την ανθρώπινη ιστορία, προκαλεί συγκίνηση και παραμένει το ιερό δισκοπότηρο των νομίμων και των λαθροκυνηγών χρυσού, ειδικά με την τιμή στα ύψη ως το μόνο ασφαλές καταφύγιο σε μεγάλες κρίσεις.
[1] Major-General I. S. O. Playfair, with Captain F. C. Flynn, Brigadier C. J. C. Molony, Air Vice-Marshal S. E. Toomer, The Mediterranean and Middle East: The Germans come to the help of their Ally (1941). Vol.II, History of the Second World War, United Kingdom Military Series II, Naval & Military Press 1956, σσ. 83-120.
[2] C.M. Woodhouse, Apple of discord: A Survey of Recent Greek Politics in Their International Setting Hutchinson & Co. London 1948, (Το Μήλο της ‘Εριδος- Η Ελληνική Αντίσταση και η Πολιτική των Μεγάλων Δυνάμεω, εκ. Εξάντας 1976).
