Έχεις βάλει μια αγγελία και ο υποψήφιος αγοραστής ζητά το IBAN για να σου καταθέσει τα χρήματα. Πρέπει να το στείλεις σε έναν πελάτη, έναν εργοδότη ή ακόμη και σε έναν φίλο που σου χρωστά χρήματα.
Και τότε έρχεται η σκέψη: «Αν κάποιος έχει το IBAN μου, μπορεί να πάρει χρήματα από τον λογαριασμό μου;»
Η σύντομη απάντηση είναι καθησυχαστική: όχι, η γνώση και μόνο του IBAN δεν αρκεί κανονικά για να αποκτήσει κάποιος πρόσβαση στο e-banking μας και να αδειάσει τον λογαριασμό μας.
Το IBAN έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να χρησιμοποιείται στις τραπεζικές συναλλαγές. Είναι το στοιχείο που επιτρέπει, μεταξύ άλλων, να αναγνωριστεί ο λογαριασμός στον οποίο θα κατευθυνθεί μια μεταφορά χρημάτων.
Η ίδια η Ελληνική Ένωση Τραπεζών αναφέρει ότι όταν κάποιος θέλει να μας καταθέσει χρήματα, αρκεί να του δώσουμε το IBAN.
Τι δεν μπορεί να κάνει κάποιος μόνο με το IBAN
Το γεγονός ότι κάποιος γνωρίζει το IBAN μας δεν σημαίνει ότι απέκτησε τους «κωδικούς» του τραπεζικού λογαριασμού.
Δεν μπορεί μόνο με αυτό να συνδεθεί στο e-banking μας. Δεν γνωρίζει το username και το password μας, δεν έχει τον κωδικό της κάρτας μας και δεν έχει αυτομάτως πρόσβαση στους κωδικούς μιας χρήσης ή στο κινητό μέσω του οποίου εγκρίνουμε συναλλαγές.
Οι τράπεζες χρησιμοποιούν άλλωστε μηχανισμούς ισχυρής ταυτοποίησης για πολλές ηλεκτρονικές πληρωμές, με συνδυασμό δύο ή περισσότερων στοιχείων, όπως ένας μυστικός κωδικός, η κατοχή του κινητού ή ενός OTP και βιομετρικά χαρακτηριστικά.
Το IBAN, επομένως, δεν είναι το τραπεζικό ισοδύναμο ενός password.
Τότε γιατί οι απατεώνες το ζητούν;
Εδώ βρίσκεται η πραγματική παγίδα.
Σε πολλές απάτες το IBAN δεν είναι ο τελικός στόχος. Είναι η αρχή της συνομιλίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι απάτες σε αγγελίες. Κάποιος εμφανίζεται ως ενδιαφερόμενος αγοραστής και λέει ότι χρειάζεται το IBAN για να πληρώσει. Μέχρι εδώ δεν υπάρχει κάτι παράλογο.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ακολουθήσει κάτι σαν: «Έκανα την κατάθεση, τώρα χρειάζομαι τα στοιχεία της κάρτας σου για να ολοκληρωθεί» ή «θα σου έρθει ένας κωδικός στο κινητό, πες μου ποιος είναι».
Εκεί σταματάμε. Η Ελληνική Ένωση Τραπεζών προειδοποιεί ρητά ότι για να δεχθούμε κατάθεση δεν πρέπει να αποκαλύψουμε κωδικούς e-banking, στοιχεία κάρτας ή κωδικούς μιας χρήσης OTP.
«Σου έβαλα τα χρήματα – δες την απόδειξη»
Υπάρχει και δεύτερη παγίδα. Ο υποτιθέμενος αγοραστής μπορεί να στείλει screenshot ή «απόδειξη» τραπεζικής μεταφοράς και να πιέζει να του παραδώσουμε αμέσως το προϊόν.
Δεν αρκεί. Ελέγχουμε οι ίδιοι μέσα από το e-banking ή την εφαρμογή της τράπεζάς μας εάν τα χρήματα έχουν πράγματι πιστωθεί.
Η Ελληνική Ένωση Τραπεζών επισημαίνει συγκεκριμένα ότι δεν πρέπει να βασιζόμαστε σε αποδείξεις κατάθεσης που μας στέλνει ο άλλος, καθώς μπορεί να είναι πλαστές. (HBA)
Και τι γίνεται με τις πάγιες εντολές;
Εδώ υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια.
Στην Ευρώπη υπάρχει το σύστημα SEPA Direct Debit, μέσω του οποίου ένας δικαιούχος μπορεί, με σχετική εξουσιοδότηση, να εισπράττει χρήματα απευθείας από τραπεζικό λογαριασμό.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όποιος μάθει ένα IBAN αποκτά ελεύθερη πρόσβαση στον λογαριασμό.
Υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες και δικαιώματα επιστροφής χρημάτων. Για τις SEPA άμεσες χρεώσεις, ο καταναλωτής έχει δικαίωμα να ζητήσει επιστροφή μιας εξουσιοδοτημένης χρέωσης εντός οκτώ εβδομάδων. Για μη εξουσιοδοτημένες συναλλαγές, η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει προστασία και υποχρέωση έγκαιρης ενημέρωσης της τράπεζας, με ανώτατη προθεσμία γνωστοποίησης τους 13 μήνες. (EUR-Lex)
Αυτός είναι ακόμη ένας λόγος να ελέγχουμε τακτικά τις κινήσεις του λογαριασμού μας.
Ποια στοιχεία δεν δίνουμε ποτέ
Η διάκριση είναι τελικά πολύ απλή.
IBAN για να μας στείλει κάποιος χρήματα; Ναι.
Password e-banking, PIN, πλήρη στοιχεία κάρτας, CVV ή κωδικό OTP που μόλις έφτασε στο κινητό μας; Όχι.
Και κυρίως: καμία πραγματική ανάγκη να «λάβουμε χρήματα» δεν απαιτεί να πούμε σε έναν άγνωστο τον κωδικό μιας χρήσης που μας έστειλε η τράπεζα.
Το IBAN λοιπόν δεν είναι ένας μυστικός κωδικός που πρέπει να κρύβουμε με κάθε κόστος. Αυτό που πρέπει να προστατεύουμε είναι τα στοιχεία που επιτρέπουν την πρόσβαση στον λογαριασμό και την έγκριση συναλλαγών.
Γιατί ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι συνήθως ότι δώσαμε σε κάποιον το IBAN μας. Είναι ότι κατάφερε στη συνέχεια να μας πείσει να του δώσουμε και όσα δεν έπρεπε ποτέ να γνωρίζει.
