Η σχεδιαζόμενη ανάπτυξη ενός μεγάλου Data Center στον Άγιο Δημήτριο Κοζάνης αποτελεί, αναμφίβολα, μία επένδυση ιδιαίτερης σημασίας για τη Δυτική Μακεδονία. Η αρχική ισχύς των 300 MW, με δυνατότητα μελλοντικής επέκτασης έως 1 GW, αποτυπώνει από μόνη της το μέγεθος του εγχειρήματος και τη θέση που μπορεί να αποκτήσει η περιοχή στον νέο ψηφιακό και ενεργειακό χάρτη. Η συμφωνία ΔΕΗ–AWS προβλέπει δεκαπενταετή μίσθωση του Data Center από την AWS, με τη ΔΕΗ να διαθέτει την έκταση, τα κτίρια και τις υποστηρικτικές ενεργειακές υποδομές και την AWS να εγκαθιστά και να λειτουργεί τον εξοπλισμό πληροφορικής.
Το ερώτημα, όμως, δεν πρέπει να είναι αν είμαστε «υπέρ» ή «κατά» μιας τέτοιας επένδυσης. Η Δυτική Μακεδονία έχει ανάγκη από νέες παραγωγικές δραστηριότητες, επενδύσεις και θέσεις εργασίας. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι με ποιους όρους μια τόσο μεγάλη υποδομή μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική και διατηρήσιμη αξία για τον τόπο που τη φιλοξενεί.
Για να αξιολογηθεί σωστά μια επένδυση αυτού του μεγέθους, πρέπει πρώτα να γίνει αντιληπτή η πραγματική φύση της. Ένα Data Center δεν είναι απλώς ένα μεγάλο κτίριο με υπολογιστές, αλλά μία σύνθετη ενεργειακή, ηλεκτρομηχανολογική και ψηφιακή υποδομή συνεχούς λειτουργίας.
Μία εγκατάσταση 300 MW δημιουργεί ερωτήματα που χρειάζονται συγκεκριμένες τεχνικές απαντήσεις. Ποια νέα παραγωγή από ΑΠΕ θα αναπτυχθεί για την κάλυψη των αναγκών της; Ποια αποθήκευση ενέργειας θα τη συνοδεύσει; Ποιες ενισχύσεις θα απαιτηθούν στο ηλεκτρικό δίκτυο; Και κυρίως, πώς διασφαλίζεται ότι ένα τόσο μεγάλο νέο φορτίο δεν θα επιβαρύνει, άμεσα ή έμμεσα, τους υπόλοιπους καταναλωτές;
Η ανάπτυξη τόσο μεγάλων νέων καταναλώσεων ενέργειας πρέπει να συνδέεται με πρόσθετη παραγωγή από ΑΠΕ και επαρκείς υποδομές αποθήκευσης. Δεν αρκεί μια επένδυση να χαρακτηρίζεται «πράσινη» επειδή προμηθεύεται ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές. Χρειάζεται να αποδεικνύεται ότι προσθέτει νέες δυνατότητες στο ενεργειακό σύστημα.
Αντίστοιχη διαφάνεια απαιτείται στο ζήτημα του νερού. Η εκτίμηση για ετήσια κατανάλωση έως 400.000 κυβικά μέτρα αποτελεί χρήσιμη πληροφορία, δεν αρκεί όμως από μόνη της. Πρέπει να γνωρίζουμε την πηγή του νερού, τη μέγιστη ημερήσια και μηνιαία κατανάλωση και κυρίως τη ζήτηση κατά τις περιόδους καύσωνα. Εξίσου σημαντικό είναι να αξιολογηθεί εάν και σε ποιο βαθμό μια τόσο μεγάλη νέα ζήτηση μπορεί να επηρεάσει τη διαθεσιμότητα υδατικών πόρων για τον πρωτογενή τομέα, τη γεωργική παραγωγή και τις αρδευτικές ανάγκες. Η υδατική ασφάλεια της επένδυσης δεν μπορεί να εξετάζεται ανεξάρτητα από την υδατική ασφάλεια της παραγωγής και των τοπικών κοινωνιών.
Η περιβαλλοντική και ενεργειακή απόδοση μιας τέτοιας υποδομής πρέπει να αποτυπώνεται με συγκεκριμένους, μετρήσιμους και δημόσια ελέγξιμους δείκτες, όπως ο PUE για την ενεργειακή αποδοτικότητα και ο WUE για την αποδοτικότητα χρήσης νερού. Παράλληλα, ο σχεδιασμός οφείλει να εξετάζει όχι μόνο τι καταναλώνει το Data Center αλλά και τι μπορεί να επιστρέψει στην περιοχή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η απορριπτόμενη θερμότητα, η αξιοποίηση της οποίας, σε έναν τόπο με υποδομές και εμπειρία τηλεθέρμανσης, πρέπει να εξεταστεί ήδη από το στάδιο του αρχικού σχεδιασμού.
Ταυτόχρονα θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά η χωροθέτηση της επένδυσης, καθώς η ανάπτυξη ενός Data Center αυτής της κλίμακας δεν προϋποθέτει κατ’ ανάγκη την εγκατάστασή του στον χώρο του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου και, κατ’ επέκταση, την κατεδάφιση των υφιστάμενων εγκαταστάσεών του.
Και τελικά φτάνουμε στο σημαντικότερο: τι μένει στη Δυτική Μακεδονία;
Πόσες μόνιμες θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν; Πόσες μπορούν να καλυφθούν από ανθρώπους της περιοχής; Ποιο μέρος των έργων, της συντήρησης και των προμηθειών μπορεί να ανατεθεί σε τοπικές επιχειρήσεις; Ποια θα είναι η οργανική σχέση της επένδυσης με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας; Μπορούν να δημιουργηθούν προγράμματα εκπαίδευσης, εργαστήρια, ερευνητικές συνεργασίες και πρόσβαση νέων επιστημόνων και επιχειρήσεων σε προηγμένες ψηφιακές υποδομές;
Για δεκαετίες η Δυτική Μακεδονία στήριξε το ενεργειακό σύστημα της χώρας διαθέτοντας γη, φυσικούς πόρους, υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό. Στη νέα εποχή δεν αρκεί να γίνει απλώς ο τόπος εγκατάστασης μιας ακόμη μεγάλης υποδομής.
Το Data Center μπορεί να αποτελέσει σημαντικό κομμάτι της μεταλιγνιτικής μετάβασης. Η πραγματική επιτυχία του, όμως, δεν θα μετρηθεί μόνο στα MW και στα δισεκατομμύρια της επένδυσης. Θα μετρηθεί στη γνώση, στην εργασία, στην καινοτομία και στην αξία που θα παραμείνουν στη Δυτική Μακεδονία.
Και αυτό είναι, τελικά, το πραγματικό στοίχημα της επόμενης ημέρας.
Σωκράτης Α. Βατάλης
Διπλ. Πολιτικός Μηχανικός ΑΠΘ
Μέλος Κεντρ. Αντιπρ. ΤΕΕ
Μέλος Εθνικού Συμβουλίου ΕΛ.Α.Σ.
