Δεν ήταν από αυτούς που απλώς περνούν από έναν τόπο. Ήταν από αυτούς που τον σημαδεύουν. Από εκείνους που, χωρίς να το καταλάβεις, γίνονται σημείο αναφοράς: «εκεί που στεκόταν ο Μπίλι», «εκεί που γέλασες με τον Μπίλι», «εκεί που σου άλλαξε τη μέρα ο Μπίλι». Και τώρα, το Τσοτύλι μαθαίνει σιγά σιγά πώς είναι να συνεχίζεις χωρίς αυτή τη γνώριμη παρουσία.
Μεγάλη Δευτέρα στον Ιερό Ναό της Αγίας Μαρίνας, θα ψαλεί η εξόδιος ακολουθία. Μα ο Μπίλι δεν χωρά εύκολα σε αποχαιρετισμούς. Γιατί ήταν από εκείνους που δεν τους λες «έφυγαν» — τους λες «έμειναν αλλιώς».
Πενήντα τεσσάρων χρονών. Μα με μια ζωή γεμάτη μικρές σκηνές, σαν κινηματογραφικά καρέ που δεν ξεθωριάζουν. Και οι ιστορίες του είναι αμέτρητες. Κυκλοφορούν ακόμη στα στόματα των ανθρώπων, σαν μικρά ανέκδοτα που δεν λένε απλώς κάτι αστείο· λένε κάτι αληθινό.
Ο Μπίλι ήταν, ίσως, η πιο χαρακτηριστική φιγούρα της περιοχής. Όχι γιατί προσπάθησε να ξεχωρίσει — αλλά γιατί δεν προσπάθησε ποτέ να μοιάσει με κανέναν άλλον.
Τον βλέπεις μπροστά σου.
Αποκριά. Ο κεντρικός δρόμος γεμάτος κίνηση. Κι εκείνος, στη μέση, ντυμένος τροχονόμος. Σφυρίχτρα στο στόμα, χέρι υψωμένο με αυστηρότητα που δεν πείθει κανέναν — και ταυτόχρονα πείθει τους πάντες.
«Σταμάτα!»
Τα αυτοκίνητα φρενάρουν. Τα παράθυρα κατεβαίνουν.
«Παράβαση!»
Χαρτάκια βγαίνουν από την τσέπη, κάτι σαν κλήσεις, κάτι σαν αστείο.
Κι όμως — τα παίρνουν. Τα πληρώνουν.
Και γελάνε. Γιατί εκείνη τη στιγμή, ο δρόμος δεν είναι δρόμος. Είναι σκηνή. Και ο Μπίλι είναι ο μόνος που ξέρει ακριβώς τι κάνει.
Άλλη εικόνα.
Χριστούγεννα. Πλατεία στολισμένη, λαμπιόνια, παιδικές φωνές. Και στη μέση, η φάτνη.
Μα κάτι δεν ταιριάζει.
Μέσα, αντί για άχυρα και σιωπή, ένας άνθρωπος κουλουριασμένος. Ο Μπίλι. Κοιμάται ήσυχος, σαν να βρήκε το πιο φυσικό μέρος στον κόσμο.
Κανείς δεν θυμώνει. Κανείς δεν φωνάζει.
Μόνο κοιτάζουν — και χαμογελούν. Γιατί ακόμη κι εκεί, μέσα σε ένα σκηνικό ιερό, ο Μπίλι δεν προσβάλλει. Ανήκει.
Κι έπειτα, νύχτα.
Ένα δωμάτιο μισοσκότεινο. Μια κουβέρτα, ένα σώμα κουλουριασμένο.
Δίπλα, ένα ραδιόφωνο ανοιχτό. Μια φωνή που μιλάει χαμηλά, σχεδόν ψιθυριστά.
Ο Μπίλι δεν κοιμάται στο σκοτάδι. Το φοβάται.
Θέλει έναν ήχο. Μια παρουσία. Κάτι να του κρατά συντροφιά.
Και ξαφνικά, ο άνθρωπος που γέμιζε τους δρόμους γέλια, γίνεται παιδί.
Και το καταλαβαίνεις: πίσω από κάθε αστείο, υπάρχει μια ανάγκη. Και πίσω από κάθε χαμόγελο, μια μικρή μοναξιά.
Κι άλλη εικόνα.
Μια αυλή. Κάποιοι θέλουν να τον διώξουν. Δεν του μιλούν. Δεν χρειάζεται.
Αφήνουν δυο μπότες κάτω από τις κουβέρτες.
Ο Μπίλι πλησιάζει. Σταματά. Κοιτάζει.
Σιωπή.
Και ξαφνικά — εξαφανίζεται. Σαν να τον πήρε ο αέρας.
Δεν ξαναγυρίζει.
Γιατί ο Μπίλι ήξερε να διαβάζει τα σημάδια. Ίσως καλύτερα από πολλούς «λογικούς» ανθρώπους.
Και μέσα σε όλες αυτές τις εικόνες, πάντα το ίδιο μοτίβο:
Ένα χαμόγελο.
Μια νάιλον σακούλα στο χέρι.
Ένα φτυάρι στον ώμο — όχι απαραίτητα για δουλειά, αλλά σαν προέκταση της ιστορίας του.
Και μια φωνή:
«Το πιο γρήγορο φτυάρι της περιοχής!»
Κι ύστερα, εκείνο το αμίμητο:
«Ολόκληρο Τσοτύλι δεν μπορεί να ταΐσει έναν Μπίλι!»
Κι όμως, τον τάιζε.
Γιατί δεν ήταν βάρος. Ήταν κομμάτι του τόπου. Από εκείνα που δεν τα μετράς με λογική — τα μετράς με παρουσία.
Τώρα, οι δρόμοι θα είναι ίδιοι. Τα μαγαζιά θα ανοίγουν. Οι άνθρωποι θα περπατούν.
Αλλά κάτι θα λείπει.
Όχι κάτι μεγάλο.
Κάτι μικρό — που όμως έκανε τα πάντα να φαίνονται λίγο πιο ζεστά. Θα λείπει εκείνη η φιγούρα που περπατούσε χωρίς πρόγραμμα, αλλά πάντα έφτανε εκεί που έπρεπε: στη μέρα σου, στη διάθεσή σου, στη μνήμη σου. Θα λείπει η νάιλον σακούλα με τις «τράκες», το φτυάρι-σύμβολο, η φωνή που διαλαλούσε πόσο «δουλευταράς» είναι — και κατάφερνε, με έναν παράξενο τρόπο, να σε πείθει.
Το Τσοτύλι δεν έχασε απλώς έναν άνθρωπο.
Έχασε μια συνήθεια.
Ένα χαμόγελο που ερχόταν απρόσκλητο.
Έναν τρόπο να βλέπεις τη ζωή λίγο πιο ανάλαφρα. Το Τσοτύλι έχασε τη μασκότ του. Αλλά ίσως όχι εντελώς. Γιατί τέτοιοι άνθρωποι δεν φεύγουν όπως οι άλλοι. Μένουν. Στις αφηγήσεις. Στα γέλια που θα ξαναβγούν όταν κάποιος πει «θυμάσαι τον Μπίλι;». Στις μικρές, καθημερινές υπερβολές που κάνουν τη ζωή πιο υποφερτή.
Ίσως, τελικά, ο Μπίλι να ήταν κάτι περισσότερο από ένας γραφικός τύπος. Ίσως να ήταν μια υπενθύμιση. Ότι μπορείς να έχεις λίγα — και να δίνεις πολλά. Ότι μπορείς να μην έχεις τίποτα — και να γίνεσαι αξέχαστος. Ότι ένα χαμόγελο, όταν είναι αληθινό, μπορεί να «φορολογήσει» έναν ολόκληρο τόπο και να τον κάνει πλουσιότερο.
Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα τον σκεπάσει.
Και κάπου, σε έναν άλλον δρόμο τώρα, ίσως να στέκεται ήδη —
με μια σφυρίχτρα, ένα φτυάρι και εκείνο το ίδιο χαμόγελο.
Καλό παράδεισο, Μπίλι.
Βασίλης Παπαδημούλης
