Μύτη που τρέχει, λαιμός που αρχίζει να «γδέρνει», φτέρνισμα, μπούκωμα και εκείνη η χαρακτηριστική κούραση που μας κάνει να θέλουμε να μείνουμε όλη μέρα στον καναπέ. Το κοινό κρυολόγημα είναι ίσως ο πιο συχνός επισκέπτης του χειμώνα και μαζί του επιστρέφουν κάθε χρόνο και όλες οι γνωστές συμβουλές: «Πιες μια πορτοκαλάδα», «βάλε μέλι και λεμόνι», «φάε μια κοτόσουπα», «πάρε βιταμίνη C». Πόσα όμως από αυτά πραγματικά βοηθούν;
Η πρώτη αλήθεια είναι ίσως και η πιο σημαντική: καμία τροφή δεν θεραπεύει το κοινό κρυολόγημα. Το κρυολόγημα προκαλείται από ιούς και η διατροφή δεν μπορεί να εξαφανίσει τον ιό από τον οργανισμό μας.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το τι τρώμε και τι πίνουμε τις ημέρες που είμαστε άρρωστοι δεν έχει σημασία. Αντίθετα, η σωστή διατροφή μπορεί να βοηθήσει τον οργανισμό να παραμείνει καλά ενυδατωμένος, να πάρει την ενέργεια και τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται και, κυρίως, να περάσουμε λίγο πιο εύκολα τις ημέρες μέχρι να αισθανθούμε καλύτερα.
Τι χρειάζεται πραγματικά ο οργανισμός όταν κρυολογούμε;
Όταν ο οργανισμός έρχεται αντιμέτωπος με έναν ιό, ενεργοποιείται το ανοσοποιητικό σύστημα και μαζί του σειρά από μηχανισμούς άμυνας που απαιτούν ενέργεια και επαρκή θρεπτικά συστατικά. Η καλή ενυδάτωση βοηθά στη φυσιολογική λειτουργία των βλεννογόνων της μύτης και του λαιμού και διατηρεί τις εκκρίσεις πιο ρευστές, ώστε να απομακρύνονται ευκολότερα. Η πρωτεΐνη παρέχει αμινοξέα που είναι απαραίτητα για τη σύνθεση αντισωμάτων και άλλων πρωτεϊνών του ανοσοποιητικού, ενώ ο ψευδάργυρος συμμετέχει στη φυσιολογική ανάπτυξη, λειτουργία και επικοινωνία πολλών κυττάρων της άμυνας. Η βιταμίνη C, από την άλλη, λειτουργεί ως αντιοξειδωτικό και συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, προστατεύοντας παράλληλα τα κύτταρα από το οξειδωτικό στρες. Γι’ αυτό και κατά τη διάρκεια ενός κρυολογήματος δεν αναζητούμε ένα «μαγικό» συστατικό. Προσπαθούμε να εξασφαλίσουμε στον οργανισμό το νερό, την ενέργεια, την πρωτεΐνη, τις βιταμίνες και τα μέταλλα που χρειάζεται για να λειτουργήσουν σωστά οι φυσικοί μηχανισμοί άμυνάς του.
Πρώτα από όλα, νερό
Όταν είμαστε κρυωμένοι, συχνά ξεχνάμε ακόμη και να πιούμε νερό. Μένουμε περισσότερες ώρες στο κρεβάτι ή στον καναπέ, η όρεξή μας μειώνεται και μαζί της πολλές φορές μειώνεται και η πρόσληψη υγρών.
Παράλληλα, το μπούκωμα μας αναγκάζει συχνά να αναπνέουμε από το στόμα, με αποτέλεσμα να αισθανόμαστε μεγαλύτερη ξηρότητα στον λαιμό και στο στόμα. Για αυτό η ενυδάτωση είναι από τα πρώτα πράγματα που χρειάζεται να φροντίσουμε. Και όταν λέμε ενυδάτωση, δεν εννοούμε μόνο νερό. Ένα ζεστό τσάι, ένα χαμομήλι, ένα τσάι του βουνού, ένας ζωμός ή μία σούπα προσθέτουν και αυτά υγρά μέσα στην ημέρα. Επιπλέον, ένα ζεστό -όχι καυτό- ρόφημα μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευχάριστο όταν υπάρχει ερεθισμένος λαιμός ή βουλωμένη μύτη. Το σημαντικό είναι να πίνουμε συχνά, ακόμη κι αν δεν αισθανόμαστε έντονη δίψα.
Η περίφημη κοτόσουπα της γιαγιάς
Υπάρχει σχεδόν σε κάθε σπίτι. Με το πρώτο κρυολόγημα κάποιος θα πει: «Να σου φτιάξω μια κοτόσουπα;». Και μπορεί η κοτόσουπα να μη θεραπεύει το κρυολόγημα, αλλά διατροφικά είναι πραγματικά πολύ καλή επιλογή. Μας προσφέρει υγρά, ενώ το κοτόπουλο προσθέτει πρωτεΐνη. Αν περιέχει ρύζι ή πατάτα, παίρνουμε και υδατάνθρακες, δηλαδή μια εύκολα αξιοποιήσιμη πηγή ενέργειας. Καρότο, σέλινο και άλλα λαχανικά προσθέτουν βιταμίνες, μέταλλα και άλλα συστατικά της διατροφής. Και όλα αυτά βρίσκονται μέσα σε ένα ζεστό, μαλακό γεύμα που συνήθως μπορούμε να καταναλώσουμε ακόμη και όταν δεν έχουμε ιδιαίτερη όρεξη. Να λοιπόν ένα γιατροσόφι της γιαγιάς που δεν είναι «φάρμακο», αλλά έχει πολύ καλή διατροφική λογική.
Πορτοκάλια και βιταμίνη C: Πόσο βοηθούν τελικά;
Ίσως κανένα άλλο θρεπτικό συστατικό δεν έχει συνδεθεί τόσο πολύ με το κρυολόγημα όσο η βιταμίνη C. Με το πρώτο φτέρνισμα αρχίζουμε πορτοκάλια, μανταρίνια, λεμόνια και πολλές φορές μεγάλες δόσεις συμπληρωμάτων. Η βιταμίνη C είναι πράγματι απαραίτητη για τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αν πάρουμε μια τεράστια ποσότητα μόλις αρχίσει το συνάχι, θα «κόψουμε» το κρυολόγημα. Η αξία της βρίσκεται περισσότερο στην επαρκή πρόσληψή της ως μέρος ισορροπημένης διατροφής. Και δεν χρειάζεται να την αναζητήσουμε μόνο στο πορτοκάλι. Ακτινίδιο, μανταρίνια, πιπεριές, μπρόκολο, φράουλες και πολλά ακόμη φρούτα και λαχανικά αποτελούν καλές πηγές. Ένα πορτοκάλι ή δύο μανταρίνια, λοιπόν, είναι πολύ καλή επιλογή. Δεν χρειάζεται όμως να πίνουμε ποτήρια χυμού όλη την ημέρα πιστεύοντας ότι όσο περισσότερη βιταμίνη C πάρουμε τόσο γρηγορότερα θα γίνουμε καλά.
Και ο ψευδάργυρος;
Ο ψευδάργυρος είναι ένα ακόμη θρεπτικό συστατικό που συμμετέχει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Τον βρίσκουμε σε τρόφιμα που υπάρχουν ήδη στην καθημερινή μας διατροφή, όπως το κρέας, τα αβγά, τα γαλακτοκομικά, τα όσπρια και οι ξηροί καρποί. Και εδώ ισχύει κάτι που συχνά ξεχνάμε: ο οργανισμός δεν χρειάζεται μόνο μία βιταμίνη ή ένα μέταλλο. Χρειάζεται συνολικά επαρκή διατροφή. Για αυτό, αντί να ψάχνουμε κάθε φορά το επόμενο «θαυματουργό» συστατικό, έχει περισσότερο νόημα να προσπαθήσουμε να τρώμε, έστω και λίγο, από διαφορετικές ομάδες τροφίμων.
Η πρωτεΐνη δεν πρέπει να εξαφανιστεί από το πιάτο μας
Όταν δεν έχουμε όρεξη, είναι πολύ εύκολο να περάσει ολόκληρη η ημέρα με τσάι, φρυγανιές και λίγα φρούτα. Για μία ημέρα αυτό συνήθως δεν αποτελεί ιδιαίτερο πρόβλημα. Αν όμως η μειωμένη πρόσληψη συνεχιστεί, χρειάζεται να προσπαθήσουμε να βάλουμε σταδιακά και πηγές πρωτεΐνης.
Δεν χρειάζεται να φάμε μια μεγάλη μπριζόλα. Ένα αβγό, λίγο γιαούρτι, λίγο τυρί, κοτόπουλο μέσα στη σούπα, ψάρι ή όσπρια, όταν αρχίσει να επιστρέφει η όρεξη, μπορούν να καλύψουν πολύ πιο εύκολα αυτή την ανάγκη. Ειδικά στους μεγαλύτερους ανθρώπους, η παρατεταμένη πολύ χαμηλή πρόσληψη τροφής και πρωτεΐνης δεν είναι κάτι που θέλουμε να συνεχίζεται για πολλές ημέρες.
Μέλι και λεμόνι: Το κλασικό δίδυμο
Ένα κουταλάκι μέλι μέσα σε ένα χλιαρό ρόφημα είναι ίσως από τα πιο γνωστά γιατροσόφια για τον ερεθισμένο λαιμό και τον βήχα. Και εδώ η γιαγιά δεν ήταν εντελώς λάθος. Το μέλι μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση στον ερεθισμένο λαιμό και υπάρχουν δεδομένα για τη χρησιμότητά του στην ανακούφιση του οξέος βήχα σε ορισμένες περιπτώσεις. Παραμένει όμως ένα τρόφιμο πλούσιο σε σάκχαρα, επομένως περισσότερο δεν σημαίνει καλύτερο. Το λεμόνι, από την άλλη, προσθέτει γεύση και βιταμίνη C. Δεν σκοτώνει τον ιό και δεν θεραπεύει το κρυολόγημα, αλλά μπορεί να κάνει ένα ζεστό ρόφημα πιο ευχάριστο. Ενα κουταλάκι μέλι και λίγο λεμόνι σε χλιαρό νερό ή τσάι είναι αρκετά.
Τζίντζερ: Το καινούργιο που στην πραγματικότητα είναι πολύ παλιό
Τα τελευταία χρόνια το τζίντζερ έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλές, αν και η χρήση του ως παραδοσιακό συστατικό έχει ιστορία αιώνων. Μπορούμε να προσθέσουμε λίγες λεπτές φέτες φρέσκου τζίντζερ σε ζεστό νερό ή τσάι, κυρίως για τη γεύση και την αίσθηση ενός ζεστού ροφήματος. Το τζίντζερ έχει μελετηθεί περισσότερο σε σχέση με τη ναυτία παρά ως θεραπεία για το κοινό κρυολόγημα. Άρα το κρατάμε, αν μας αρέσει, αλλά χωρίς να του αποδίδουμε ιδιότητες που δεν έχει.
Όταν δεν έχουμε όρεξη, δεν πιέζουμε ένα μεγάλο γεύμα
Τις πρώτες ημέρες ενός κρυολογήματος μπορεί πραγματικά να μην πεινάμε. Δεν χρειάζεται να πιέσουμε τον εαυτό μας να φάει ένα μεγάλο πιάτο φαγητό επειδή «πρέπει να δυναμώσει». Μικρότερα και συχνότερα γεύματα είναι συνήθως πολύ πιο εύκολα. Λίγο γιαούρτι, μία μπανάνα, ένα αβγό με ψωμί, ένα μπολ σούπα, μία φέτα ψωμί με τυρί ή ένα απλό τοστ είναι απολύτως αρκετές επιλογές για να αρχίσουμε. Καθώς επιστρέφει η όρεξη, επιστρέφουμε και εμείς σταδιακά στην κανονική μας διατροφή.
3 ημέρες διατροφής όταν είμαστε κρυωμένοι
Το παρακάτω πρόγραμμα είναι ενδεικτικό και αφορά έναν ενήλικα χωρίς ειδικές διατροφικές ή ιατρικές ανάγκες. Δεν χρειάζεται να τηρηθεί αυστηρά. Η όρεξη και η ανοχή μας είναι αυτές που θα καθορίσουν και τις ποσότητες.
1η ημέρα – Όταν η όρεξη είναι μικρή
Πρωινό: 1 φλιτζάνι χαμομήλι ή τσάι του βουνού με 1 κουταλάκι μέλι και 2 φρυγανιές με λίγο τυρί ή μέλι.
Δεκατιανό: 1 μπανάνα ή 1 γιαούρτι.
Μεσημεριανό: Κοτόσουπα με κοτόπουλο, ρύζι, καρότο, σέλινο και λεμόνι. Αν υπάρχει όρεξη, 1 φέτα ψωμί.
Απογευματινό: 1 πορτοκάλι ή 2 μανταρίνια και ένα ζεστό ρόφημα.
Βραδινό: 1 αβγό βραστό ή ομελέτα με 1-2 φέτες ψωμί και λίγο τυρί.
Μέσα στην ημέρα πίνουμε νερό σε μικρές ποσότητες και συχνά.
2η ημέρα – Όταν αρχίζουμε να αισθανόμαστε καλύτερα
Πρωινό: 1 γιαούρτι με μπανάνα και 2 κουταλιές βρόμη ή 1-2 φέτες ψωμί με τυρί και ένα ζεστό ρόφημα.
Δεκατιανό: 1 ακτινίδιο ή 1 πορτοκάλι και λίγα αμύγδαλα ή καρύδια.
Μεσημεριανό: Κοτόπουλο με πατάτες ή ρύζι και βραστά λαχανικά, με λίγο ελαιόλαδο και λεμόνι.
Απογευματινό: Χαμομήλι ή τσάι του βουνού με 1 κουταλάκι μέλι και 1-2 φρυγανιές.
Βραδινό: Τραχανάς με λίγο τυρί ή απλή ομελέτα με ψωμί και σαλάτα, εφόσον υπάρχει όρεξη.
3η ημέρα – Επιστροφή στο κανονικό φαγητό
Πρωινό: Γάλα ή γιαούρτι με ψωμί ή φρυγανιές και λίγο μέλι, μαζί με ένα φρούτο.
Δεκατιανό: 1 φρούτο και μία μικρή χούφτα ανάλατους ξηρούς καρπούς.
Μεσημεριανό: Ψάρι ψητό ή κοτόπουλο με πατάτα ή ρύζι και σαλάτα ή μαγειρεμένα λαχανικά.
Απογευματινό: Γιαούρτι ή ένα απλό τοστ με τυρί.
Βραδινό: Φακές ή άλλη σούπα οσπρίων με ψωμί και λίγο τυρί ή, εναλλακτικά, ένα ελαφρύ σπιτικό γεύμα που συνηθίζουμε να τρώμε.
Συνεχίζουμε να πίνουμε αρκετό νερό και μπορούμε να κρατήσουμε ένα ή δύο ζεστά ροφήματα μέσα στην ημέρα, εφόσον μας ευχαριστούν.
Τελικά, τι κρατάμε από τη γιαγιά;
Κρατάμε την κοτόσουπα. Κρατάμε το μέλι στον ερεθισμένο λαιμό. Κρατάμε το χαμομήλι, το τσάι του βουνού και τα ζεστά ροφήματα, αν μας κάνουν να αισθανόμαστε καλύτερα. Κρατάμε τα φρούτα, τα λαχανικά και το απλό σπιτικό φαγητό.
Αφήνουμε όμως στην άκρη την ιδέα ότι ένα λεμόνι, μια τεράστια δόση βιταμίνης C ή κάποιο «δυνατό» βότανο μπορεί να εξαφανίσει το κρυολόγημα.
Το σώμα μας χρειάζεται χρόνο για να αναρρώσει. Και εμείς μπορούμε να του δώσουμε αυτό που πραγματικά χρειάζεται αυτές τις ημέρες: υγρά, επαρκή τροφή, πρωτεΐνη, απλά θρεπτικά γεύματα και ξεκούραση.
Ίσως τελικά αυτό να ήταν και το μεγαλύτερο μυστικό της γιαγιάς. Όχι ένα συγκεκριμένο γιατροσόφι, αλλά η φροντίδα.
Σημαντικό: Αν τα συμπτώματα είναι έντονα ή επιμένουν, υπάρχει υψηλός ή παρατεταμένος πυρετός, δύσπνοια, πόνος στο στήθος, σύγχυση, έντονη αδυναμία ή σημεία αφυδάτωσης, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ηλικιωμένους και σε άτομα με χρόνια νοσήματα.
