Ξεκίνησε προχθές (9-11-2026) στην Αττάλεια της Τουρκίας η COP31 (Conference of the Parties), η ετήσια διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα, όπου αντιπρόσωποι από σχεδόν όλες τις χώρες του κόσμου διαπραγματεύονται τις πολιτικές για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Από τις διαπραγματεύσεις απουσιάζει η επίσημη κυβερνητική αντιπροσωπεία των ΗΠΑ για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε τη χώρα από τη Συμφωνία του Παρισιού, αμφισβητώντας την ίδια την κλιματική κρίση.
Οι COP αποτελούν θεσμό πολυμερούς διαπραγμάτευσης για τις πολιτικές μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αλλά και για άλλα ζητήματα που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή και την προστασία του περιβάλλοντος και των οικοσυστημάτων.
Η COP31 πραγματοποιείται σε ένα περιβάλλον έντονης γεωπολιτικής αστάθειας και ενεργειακής ανασφάλειας. Οι πολεμικές συγκρούσεις, από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έως την πολεμική σύγκρουση με το Ιράν, αναδεικνύουν για ακόμη μία φορά τους κινδύνους που συνεπάγεται η εξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από τα ορυκτά καύσιμα και τις γεωπολιτικές ισορροπίες που συνδέονται με αυτά. Την ίδια στιγμή, η όξυνση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων καθιστά ακόμη δυσκολότερη την επίτευξη διεθνών συμφωνιών.
Ενώ το όριο του 1.5οC που είχε τεθεί ως στόχος στο Παρίσι είναι σχεδόν βέβαια ότι θα ξεπεραστεί σύντομα.
Αξίζει να καταγραφεί πως τις επίσημες διαπραγματεύσεις θα διευθύνει η Αυστραλία, ενώ η Τουρκία θα είναι υπεύθυνη για την Action Agenda.
Τα κρίσιμα ζητήματα που θα συζητηθούν, μεταξύ άλλων, στην Αττάλεια από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου αφορούν την επίσημα ατζέντα:
- Την υλοποίηση του Άρθρου 6 της Συμφωνίας του Παρισιού, που καθορίζει το πλαίσιο διεθνούς συνεργασίας μεταξύ των χωρών για την επίτευξη των κλιματικών τους στόχων. Περιλαμβάνει τόσο τη δυνατότητα μεταφοράς πιστώσεων άνθρακα μέσω διεθνών αγορών, όσο και μορφές συνεργασίας χωρίς εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών, με στόχο την ενίσχυση των δράσεων για το κλίμα.
- Τον Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης (Μηχανισμός Μπελέμ–Αττάλειας), που συμφωνήθηκε στην COP30 και φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα διεθνές πλαίσιο υποστήριξης των χωρών, των εργαζομένων και των τοπικών κοινωνιών που καλούνται να προσαρμόσουν το κοινωνικό και παραγωγικό τους μοντέλο στην απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα. Μια συνθήκη που ήδη βιώνει η Δυτική Μακεδονία, και γι’ αυτό έχουμε κάθε λόγο να παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις.
- Την εφαρμογή των πολιτικών μετριασμού της κλιματικής αλλαγής, καθώς η επιστήμη καταγράφει απομάκρυνση από τους στόχους και την ανάγκη να επιταχυνθεί η έξοδος από τα ορυκτά καύσιμα.
- Η χρηματοδότηση των πολιτικών για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα αντιπαράθεσης μεταξύ αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών. Ιδιαίτερα οι χώρες της Αφρικής και του Παγκόσμιου Νότου διεκδικούν ουσιαστική αύξηση των διαθέσιμων πόρων, καθώς το κόστος προσαρμογής στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αυξάνεται διαρκώς. Παρότι δεν συμφωνήθηκε η ένταξη του ζητήματος του τριπλασιασμού της χρηματοδότησης ως αυτοτελούς θέματος στην επίσημη ατζέντα, αναμένεται να τεθεί και στο πλαίσιο των ευρύτερων συζητήσεων για τη χρηματοδότηση του κλίματος.
- Οι απώλειες και οι ζημιές. Έπειτα από τις συνεχιζόμενες κλιματικές καταστροφές, καταδεικνύεται και η ανάγκη να υπάρξει ένα επαρκές ταμείο που θα υποστηρίζει κυρίως τις χώρες του νότου στην αντιμετώπιση των κλιματικών καταστροφών. Το συγκεκριμένο ζήτημα αποτελεί ένα σημείο κλειδί στις διαπραγματεύσεις στην Αττάλεια που θέτουν επιτακτικά οι χώρες το Νότου.
Ενώ στην Action Agenda περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων θέματα[1] όπως:
- Την προώθηση του εξηλεκτρισμού σε όλη την οικονομία. Η προεδρία προωθεί τον στόχο «35×35», όπου επιδιώκεται η αύξηση του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική ενεργειακή κατανάλωση στο 35% έως το 2035, ενώ οι περιβαλλοντικές οργανώσεις ζητούν δέσμευση ότι η ηλεκτρική ενέργεια θα προέρχεται από ΑΠΕ.
- Την ανθεκτικότητα των πόλεων στην κλιματική κρίση και τον ρόλο των δήμων, που καλούνται να ανταποκριθούν σε ζητήματα πολιτικής προστασίας και υποδομών, αλλά και να προωθήσουν τις ενεργειακές κοινότητες και την ενεργό συμμετοχή των πολιτών.
- Μηδενικά Απόβλητα και μείωση Μεθανίου.
- Πράσινη εκβιομηχάνιση, Νεολαία και εκπαίδευσης, ωκεανοί και θάλασσες.
Αξίζει να καταγραφεί και η πρωτοβουλία της Βραζιλίας, που είχε την προεδρία της COP30, να δημοσιεύσει τον πρώτο παγκόσμιο οδικό χάρτη για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα, προτείνοντας μια ατζέντα δράσεων έως το 2033[2]. Το ζητούμενο είναι αν και πώς θα αξιοποιηθεί, καθώς πρόκειται για εθελοντικό κείμενο που οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες αρνήθηκαν να εντάξουν στις επίσημες διαπραγματεύσεις. Παράλληλα, παρουσίασε έναν δεύτερο οδικό χάρτη για τον τερματισμό της αποψίλωσης και της υποβάθμισης των δασών έως το 2030.
Η κλιματική αλλαγή αποτελεί υπαρξιακή κρίση για τον πλανήτη, με τεράστιες επιπτώσεις για όλους. Όμως αυτοί που θα πληρώσουν πρώτοι και πιο σκληρά το μάρμαρο είναι οι χώρες του Νότου και οι φτωχές κοινότητες. Οι κοινωνίες που έχουν συμβάλει λιγότερο στις ιστορικές εκπομπές είναι συχνά εκείνες που έχουν τη μικρότερη δυνατότητα να προστατευθούν από τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Οι χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, όπου η κλιματική κρίση εντείνει την επισιτιστική ανασφάλεια και τον κίνδυνο εκτοπισμού εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι κοινότητες αυτοχθόνων που βλέπουν τους τόπους τους να καταστρέφονται. Οι κάτοικοι των μικρών νησιών του Ειρηνικού που κινδυνεύουν να δουν τις χώρες τους να εξαφανίζονται. Εκατομμύρια άνθρωποι χωρίς πρόσβαση σε καθαρό νερό. Περιοχές σε όλο τον κόσμο που δοκιμάζονται από καταστροφές τεράστιας κλίμακας, όπως βίωσε και η χώρα μας το 2023 με την κακοκαιρία Daniel στη Θεσσαλία. Αυτές είναι μόνο μερικές από τις όψεις μιας νέας, σκληρής πραγματικότητας.
Σε αυτή την κρίσιμη συγκυρία οφείλουμε να σταθούμε στη σωστή πλευρά της ιστορίας. Αυτό απαιτεί από τα κράτη να λάβουν άμεσα και αποφασιστικά μέτρα που θα μετριάσουν την κλιματική αλλαγή, θα περιορίσουν δραστικά την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, θα βοηθήσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες να προσαρμοστούν στις σκληρές συνέπειες της κλιματικής κρίσης και, τέλος, θα στηρίξουν τις τοπικές κοινωνίες, όπως η Δυτική Μακεδονία, στο πλαίσιο μιας πολιτικής δίκαιης μετάβασης.
Η ενεργειακή κρίση δείχνει ότι η έξοδος από τα ορυκτά καύσιμα δεν αφορά μόνο το κλίμα αλλά και την τσέπη μας: ο δρόμος για προσιτή ενέργεια περνά από τη μετάβαση με δίκαιο και ολοκληρωμένο τρόπο στις ΑΠΕ και την αποθήκευση. Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα γίνεται πανάκριβη για την τσέπη μας, και γεννά μόνο γεωπολιτική αστάθεια.
Πέρα από τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών, όπου συγκρούονται διαφορετικές σκοπιμότητες και συμφέροντα, αυτό που απαιτείται για να υπάρξει χειροπιαστό αποτέλεσμα, με καθαρές και γρήγορες λύσεις, είναι η δυνατή φωνή της κοινωνίας των πολιτών, που απαιτεί ένα δίκαιο μέλλον για όλους και ωθεί τα κράτη να γίνουν πιο αποτελεσματικά.
Τέλος, δεδομένης της επείγουσας κατάστασης, οι θέσεις πρέπει να είναι σαφείς: η επίκληση της κλιματικής κρίσης δεν μπορεί να συμβαδίζει με τη στήριξη στη συνέχιση της χρήσης ορυκτών καυσίμων ή στην εξόρυξη υδρογονανθράκων, όπως άλλωστε απαιτεί και η επιστήμη, προκειμένου να αποτραπεί η καταστροφή.
Ειδικά για τη χώρα μας, η αντίφαση είναι χαρακτηριστική: τα περισσότερα ελληνικά κόμματα, από τη μία πλευρά, επικαλούνται την κλιματική κρίση, την ίδια στιγμή όμως στηρίζουν νέες εξορύξεις υδρογονανθράκων και πολιτικές που παρατείνουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Στη Δυτική Μακεδονία έχουμε κάθε λόγο να παρακολουθούμε στενά τις παγκόσμιες κλιματικές και ενεργειακές εξελίξεις. Αν ανατρέξουμε στο παρελθόν, θα διαπιστώσουμε ότι η καθυστερημένη αναγνώριση και αντιμετώπιση των αλλαγών που συντελούνταν στο διεθνές ενεργειακό περιβάλλον κόστισε ακριβά στην περιοχή μας[3].
Δεν έχουμε την πολυτέλεια να επαναλάβουμε το ίδιο λάθος. Η Δυτική Μακεδονία χρειάζεται ουσιαστική στήριξη για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της μετάβασης, αλλά δεν πρέπει να περιοριστεί στον ρόλο του αποδέκτη διεθνών και εθνικών πολιτικών. Η εμπειρία της, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει και τα διδάγματα από τη μέχρι σήμερα πορεία της μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστική συμβολή στον διεθνή διάλογο για τη Δίκαιη Μετάβαση.
Γιατί η Δίκαιη Μετάβαση δεν αφορά μόνο το πώς εγκαταλείπουμε τα ορυκτά καύσιμα, αλλά κυρίως το πώς διασφαλίζουμε ότι καμία κοινωνία και κανένας άνθρωπος δεν θα μείνει πίσω.
Ιωαννίδης Ελευθέριος
τ. Δήμαρχος Κοζάνης
Πρόεδρος Οικολογικής Κίνησης Κοζάνης
