Αλλαγές στον ύπνο και το περπάτημα μπορεί να ξεκινήσουν πολύ πριν τα γνωστικά προβλήματα της άνοιας.
Τα προβλήματα που σχετίζονται με τη μνήμη και τη σκέψη αποτελούν τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα που σχετίζονται με τη διάγνωση άνοιας. Όμως, υπάρχουν μη γνωστικά συμπτώματα τα οποία μπορεί να εμφανιστούν χρόνια, ή ακόμα και δεκαετίες νωρίτερα
Το Αλτσχάιμερ, που ευθύνεται για το 60%-80% των περιπτώσεων άνοιας, μπορεί να εξελιχθεί σε τρία βασικά στάδια. Το πρώτο ενδέχεται να ξεκινήσει 15-20 χρόνια πριν από όποια προφανή αλλαγή στη γνωστική λειτουργία. Ακολουθεί το δεύτερο στάδιο, με ήπια γνωστική εξασθένηση- όταν οι άνθρωποι αρχίζουν να παρατηρούν αισθητά προβλήματα μνήμης και γνωστικής λειτουργίας. Όμως, κατά τα άλλα έχουν καλή συνολική λειτουργία. Μετά έρχεται το στάδιο της άνοιας, όταν πολλαπλοί γνωστικοί τομείς έχουν υποστεί βλάβη, κάτι που οδηγεί σε αδυναμία ανεξάρτητης λειτουργίας στην καθημερινότητα.
Οι επιστήμονες πιστεύουν πως οι βιολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο, κατά τη διάρκεια της πρώτης και της δεύτερη φάσης, μπορεί να προκαλούν συναισθηματικά, αισθητηριακά και σωματικά συμπτώματα ακόμα και χρόνια πριν από μία πιθανή διάγνωση. Βέβαια, ξεκαθαρίζουν πως το να έχει κάποιος πρώιμα συμπτώματα, τα οποία συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο για Αλτσχάιμερ, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα αναπτύξει άνοια. Παράλληλα, υπενθυμίζουν πως περίπου το 45% των περιπτώσεων άνοιας μπορούν να προληφθούν, με αλλαγές στον τρόπο ζωής.
Αυτά είναι έξι πρώιμα συμπτώματα τα οποία συχνά εμφανίζονται σε ανθρώπους που αργότερα διαγιγνώσκονται με Αλτσχάιμερ:
Κατάθλιψη και άγχος που εμφανίζονται σε μεγαλύτερη ηλικία
Η κατάθλιψη είναι γνωστός παράγοντας κινδύνου για άνοια. Μελέτη του 2023, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 1,4 εκατ. Δανοί, διαπίστωσε ότι ο κίνδυνος για άνοια ήταν κατά 2,4 φορές υψηλότερος σε εκείνους που έχουν διαγνωστεί με κατάθλιψη.
Όμως, η κατάθλιψη και το άγχος που εμφανίζοντα σε μεγαλύτερη ηλικία, περίπου στα 55 ή τα 60 έτη, μπορεί επίσης να αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι ότι κάτι δεν πάει καλά. «Κάποιες από τις αλλαγές στο δίκτυο του εγκεφάλου, που συμβαίνουν νωρίς στην άνοια, επηρεάζουν και την ψυχική υγεία. Οπότε, οι αλλαγές στην ψυχική υγεία είναι ένα σημάδια για πρώιμες πιθανές αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου», εξηγεί ο Τίμοθι Τσανγκ, επίκουρος καθηγητής Νευρολογίας στο UCLA.
Επιπλέον, ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι αυτά τα συμπτώματα ενδέχεται να επιταχύνουν την εξέλιξη της άνοιας.
Αυξημένη απάθεια, ευερεθιστότητα ή σύγχυση
Νευροψυχιατρικά συμπτώματα, όπως η ευερεθιστότητα και η σύγχυση, είναι συνηθισμένα στο Αλτσχάιμερ και μπορούν να εντοπιστούν πριν από την εμφάνιση της γνωστικής έκπτωσης.
Περίπου το 50-60% των ανθρώπων με βιοδείκτες Αλτσχάιμερ έχουν τουλάχιστον ένα νευροψυχιατρικό σύμπτωμα, λέει ο Άνταμ Τέρνμπουλ, καθηγητής Ψυχιατρικής στο πανεπιστήμιο Στάνφορντ. «Αν νιώθετε θυμωμένοι και γκρινιάρηδες όλη την ώρα, ξεσπάτε στους άλλους και οι σχέσεις σας φαίνεται να χαρακτηρίζονται από συνεχείς καβγάδες και αρνητική ενέργεια, τότε αναζητείστε υποστήριξη από έναν ψυχίατρο», συμβουλεύει.
Προβλήματα ύπνου
Η υπνική άπνοια και άλλες διαταραχές ύπνου- όπως η υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών- και εκείνες του κιρκαδικού ρυθμού σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, σύμφωνα με μετά-ανάλυση 39 ερευνών που έγινε το 2025. Η αϋπνία ή η μειωμένη νυχτερινή ανάπαυση επίσης μπορεί να προηγηθούν της άνοιας.
Βεβαίως, δεν χρειάζεται να ανησυχούμε για τον απογευματινό ύπνο. Όμως, αν κοιμόμαστε πολύ κατά τη διάρκεια της ημέρας και μετά έχουμε πρόβλημα ύπνου το βράδυ, αυτό ενδέχεται να αποτελεί αιτία ανησυχίας, αναφέρει ο Τέρνμπουλ.
Απώλεια όσφρησης
Η ικανότητά μας να μυρίζουμε συνδέεται με την υγεία του εγκεφάλου και η απώλεια αυτής της αίσθησης συχνά είναι ένα από τα πρώτα σημάδια νευροεκφυλιστικών διαταραχών, ανάμεσά τους το Αλτσχάιμερ και το Πάρκινσον. Περίπου το 85% των ανθρώπων με Αλτσχάιμερ σε πρώιμο στάδιο έχουν προβλήματα όσφρησης.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το γεγονός πως το οσφρητικό νεύρο μπορεί να αναγεννηθεί και να βελτιώσουμε αυτή την αίσθηση εκπαιδεύοντάς την. Μάλιστα, υπάρχουν προκαταρκτικά στοιχεία πως η εκπαίδευση της όσφρησης μπορεί να βελτιώσει τη γνωστική λειτουργία, ακόμα και σε ανθρώπους με φυσιολογική ικανότητα να μυρίζουν.
Πιο αργό περπάτημα
Επί χρόνια, οι αλλαγές όπως το πιο αργό περπάτημα, τα μικρότερα βήματα ή ο μεγαλύτερος διασκελισμός θεωρούνταν φυσιολογικό επακόλουθο της γήρανσης. Όμως, τώρα έρευνες δείχνουν ότι τέτοιες αλλαγές μπορεί να προηγηθούν και να προβλέψουν τη γνωστική εξασθένηση και άλλα νευρολογικά προβλήματα.
Μελέτη του 2024 σε περισσότερους από 1.300 υγιείς ανθρώπους άνω των 65 ετών διαπίστωσε ότι η ικανότητα βάδισης- συμπεριλαμβανομένης της ταχύτητας και της δυνατότητας για στροφή 360 μοιρών- μειώνεται έως και μία δεκαετία πριν από τη γνωστική εξασθένηση.
Πιο αδύναμη λαβή
Η δύναμη λαβής συνδέεται με την υγιή γήρανση και μπορεί να αποτελεί καλύτερο δείκτη του προσδόκιμου ζωής από την αρτηριακή πίεση. Επίσης, η αδύναμη λαβή συνδέεται με χειρότερη γνωστική υγεία. Πρόσφατη μελέτη σε περισσότερους από 190.000 ανθρώπους έδειξε ότι η μείωση της δύναμης λαβής κατά 5 κιλά σχετίζεται με αύξηση του κινδύνου άνοιας κατά 20% στους άνδρες και 12% στις γυναίκες.
Πότε πρέπει να πάμε σε γιατρό
«Αν είστε γηραιότερος ενήλικας και παρατηρείτε αυτά τα συμπτώματα, μην πανικοβληθείτε και υποθέσετε ότι πρόκειται για άνοια. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να μην έχει καμία σχέση με κάτι νευρολογικό», λέει ο Τέρνμπουλ. Όμως, αν ανησυχείτε για τη μνήμη σας ή τη σκέψη σας, ιδιαίτερα παράλληλα με οποιοδήποτε από αυτά τα συμπτώματα, είναι σημαντικό να μιλήσετε στον γιατρό σας, τονίζει.
Πώς μειώνεται ο κίνδυνος άνοιας
Πέρυσι, κλινική δοκιμή έδειξε ότι ένας συνδυασμός άσκησης, υγιεινής διατροφής, κοινωνικών συναναστροφών και παιχνιδιών για τον εγκέφαλο θα μπορούσαν να βελτιώσουν τις γνωστικές ικανότητες ηλικιωμένων που διατρέχουν κίνδυνο για έκπτωσή τους ή για άνοια.
Άλλες μελέτες έχουν δείξει πως ο περιορισμός του αλκοόλ, ο τακτικός εμβολιασμός και η προστασία της ακοής θα μπορούσε να βοηθήσει στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.
Πηγή: Washington Post
