Η παχυσαρκία παραμένει μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ). Είναι ένα μείγμα κακής διατροφής, υψηλών επιπέδων άγχους, έλλειψης μυϊκής μάζας και σωματικής αδράνειας.
Ωστόσο υπάρχει κάποιος παράγοντας που είναι σημαντικότερος από τους άλλους; Η έλλειψη άσκησης και η υπερφαγία θεωρούνται οι κύριοι ένοχοι, όμως μια νέα παγκόσμια μελέτη δείχνει ότι ο ένας παράγοντας ξεπερνά κατά πολύ τον άλλον.
Τι έδειξε η έρευνα
Οι επιστήμονες μελέτησαν πάνω από 4.000 ενήλικες από 34 διαφορετικούς πληθυσμούς και με διαφορετικά επίπεδα σωματική δραστηριότητας στην καθημερινότητά τους. Ανέλυσαν την ημερήσια κατανάλωση ενέργειας κάθε συμμετέχοντα (δηλαδή τις θερμίδες που καίει καθημερινά), το ποσοστό σωματικού λίπους και τον δείκτη μάζας σώματος (BMI).
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ποσότητα τροφής που καταναλώνεται παίζει πολύ σημαντικότερο ρόλο από την άσκηση στην αύξηση και την σαπώλεια βάρους.
«Οι αναλύσεις δείχνουν ότι η αυξημένη πρόσληψη θερμίδων είναι περίπου δέκα φορές πιο σημαντική από την ελάττωση της φυσικής δραστηριότητας στην εξέλιξη της σύγχρονης κρίσης παχυσαρκίας», ανέφεραν στο Fox News οι συγγραφείς της μελέτης Amanda McGrosky (από το Πανεπιστήμιο Elon στη Βόρεια Καρολίνα) και Amy Luke (Πανεπιστήμιο Loyola στο Ιλινόις).
Ο Brett Osborn, νευροχειρουργός και ειδικός στη μακροζωία, συμφωνεί απόλυτα με τη φράση: «Δεν μπορείς να “ξεπληρώσεις” μια κακή διατροφή με άσκηση». «Η άσκηση καίει πολύ λιγότερες θερμίδες απ’ όσες νομίζουν οι περισσότεροι», δήλωσε στο Fox News. «Δεν παχαίνουμε επειδή σταματήσαμε να κινούμαστε. Παχαίνουμε κυρίως επειδή τρώμε υπερβολικά».
Η Lindsay Allen, διαιτολόγος-διατροφολόγος, επισημαίνει ότι πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η μυϊκή μάζα. «Η επαρκής μυϊκή μάζα βελτιώνει σημαντικά τον μεταβολισμό και την ικανότητα καύσης λίπους», είπε, υπογραμμίζοντας παράλληλα και τον ρόλο του άγχους. «Οι άνθρωποι που ζουν σε κοινωνίες με υψηλά επίπεδα άγχους τείνουν να έχουν περισσότερο λίπος, επειδή οι ορμόνες του στρες επηρεάζουν τον μεταβολισμό».
Ο ρόλος των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων
Ένα ακόμη κρίσιμο εύρημα αφορά τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (UPFs), τα οποία περιέχουν πολλά συστατικά, είναι πλούσια σε θερμίδες, διατηρούνται στο ράφι για καιρό και είναι «υπερβολικά γευστικά».
«Καθώς όλο και περισσότεροι πληθυσμοί εκτίθενται σε αυξανόμενες ποσότητες επεξεργασμένων και υπερεπεξεργασμένων τροφίμων θα δούμε πιθανότατα αύξηση της παχυσαρκίας και σε περιοχές που σήμερα έχουν χαμηλά ποσοστά», προβλέπουν οι ερευνητές.
Αυτά τα τρόφιμα είναι πιο εύκολο να καταναλωθούν σε υπερβολικές ποσότητες λόγω της γεύσης και της υφής τους, και δεν προκαλούν αίσθημα κορεσμού. Είναι επίσης πολύ πιο θερμιδικά πυκνά, δηλαδή περιέχουν πολλές θερμίδες σε μικρή ποσότητα.
«Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι σχεδιασμένα να παρακάμπτουν τη φυσιολογία μας, κυρίως τα σήματα κορεσμού στον εγκέφαλο», τονιζει ο Osborn. «Προκαλούν επίσης φλεγμονή και οδηγούν τον οργανισμό σε μια κατάσταση που ευνοεί την αποθήκευση λίπους αντί για την καύση του».
Η άσκηση παραμένει σημαντική… για άλλους λόγους
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η φυσική δραστηριότητα παραμένει σημαντική για την καρδιαγγειακή υγεία, την ψυχική ισορροπία και τη μακροζωία.
Η Allen τονίζει ότι πρέπει να αλλάξει η νοοτροπία γύρω από την άσκηση: «Οι άνθρωποι πρέπει να σταματήσουν να σκέφτονται πόσες θερμίδες καίνε με την άσκηση (αυτό δεν είναι αποδοτικό για την απώλεια βάρους) και να επικεντρωθούν στο να χτίσουν δύναμη και μυϊκή μάζα».
Ο Osborn συμφωνεί, προτείνοντας «προοδευτικά έντονα και απαιτητικά προγράμματα προπόνησης» – κυρίως με αντιστάσεις – για ενίσχυση του μεταβολικού ρυθμού και διευκόλυνση της καύσης λίπους. «Όπως λέω πάντα στους ασθενείς μου, με σωστή διατροφή και προπόνηση δύναμης, το σώμα σας όχι μόνο θα κάψει λίπος — θα το κάψει και γρήγορα.»
«Η υπερφαγία μας σκοτώνει αργά, προβλέψιμα και μαζικά»
Ωστόσο, όπως καταλήγει και η Allen, όταν μιλάμε για πρόληψη της παχυσαρκίας, τα ευρήματα είναι σαφή: ο βασικός παράγοντας είναι η υπερκατανάλωση θερμίδων — και ιδιαίτερα των υπερεπεξεργασμένων τροφών.
«Αν ανησυχείτε για το υπερβολικό λίπος στο σώμα, επικεντρωθείτε στις θερμίδες που καταναλώνετε», συμβουλεύουν οι McGrosky και Luke. «Ειδικά μακροπρόθεσμα, είναι πολύ πιο δύσκολο να αυξήσετε σημαντικά τις θερμίδες που καίτε απ’ ότι να μειώσετε αυτές που τρώτε.»
Ο Osborn καταλήγει χωρίς περιστροφές: «Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την παχυσαρκία δεν είναι η τεμπελιά ή η έλλειψη άσκησης. Είναι η ασταμάτητη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων, άδειων διατροφικά προϊόντων που προωθούνται ως “υγιεινά” ή “βολικά”. Και αυτό μας σκοτώνει — αργά, προβλέψιμα και μαζικά».
