Τα κρίσιμα σημεία που καθορίζουν αν μια ιδιόγραφη διαθήκη θεωρείται έγκυρη και δεν θα δημιουργήσει προβλήματα στους κληρονόμους αναλύουν συμβολαιογράφοι και νομικοί, παρουσιάζοντας έναν πρακτικό οδηγό για τις βασικές παγίδες του νέου πλαισίου του κληρονομικού δικαίου.
Το νέο νομοσχέδιο, το οποίο έχει ήδη προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον πριν ακόμη ψηφιστεί, βρίσκεται καθ’ οδόν προς τη Βουλή και αναμένεται να αλλάξει ριζικά το τοπίο στο κληρονομικό δίκαιο, για πρώτη φορά έπειτα από σχεδόν οκτώ δεκαετίες.
Τι πρέπει λοιπόν να γνωρίζει κάποιος που επιλέγει να συντάξει ιδιόγραφη διαθήκη — μια διαδικασία χωρίς οικονομικό κόστος — αλλά και ποια βήματα οφείλουν να ακολουθήσουν οι κληρονόμοι για τη δημοσίευση και εκτέλεση της τελευταίας βούλησης του θανόντος; Επίσης, σε ποιες περιπτώσεις είναι υποχρεωτική η γραφολογική πραγματογνωμοσύνη;
Πότε απαιτείται γραφολογικός έλεγχος και κήρυξη της διαθήκης ως κυρίας;
Η κήρυξη μιας ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας είναι υποχρεωτική σε δύο βασικές περιπτώσεις: πρώτον, όταν ευνοείται πρόσωπο που δεν ανήκει στους συγγενείς πρώτης τάξης ή στον σύζυγο του θανόντος αλλά σε πιο απομακρυσμένο συγγενικό κύκλο ή ακόμη και εξωτικό πρόσωπο, και δεύτερον όταν η διαθήκη προσκομίζεται για δημοσίευση μετά την παρέλευση διετίας από τον θάνατο του διαθέτη.
Στις περιπτώσεις αυτές, προκειμένου να αποδειχθεί η γνησιότητα της γραφής και της υπογραφής, διατάσσεται υποχρεωτικά γραφολογική πραγματογνωμοσύνη, ενώ το Ελληνικό Δημόσιο πρέπει να ειδοποιείται τουλάχιστον 60 ημέρες πριν από τη συζήτηση στο δικαστήριο.
Η σημασία της ημερομηνίας
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο διαθέτης πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός τόσο στη χρονολογία όσο και στην υπογραφή της ιδιόγραφης διαθήκης. Αν λείπει η ακριβής ημερομηνία σύνταξης, δεν σημαίνει αυτόματα ότι η διαθήκη ακυρώνεται.
Σύμφωνα με τη νομολογία, το περιεχόμενο του κειμένου μπορεί να «θεραπεύσει» το πρόβλημα. Για παράδειγμα, ακόμη κι αν δεν αναγράφεται συγκεκριμένη ημερομηνία, μπορεί να προκύπτει σαφώς από το κείμενο ότι η διαθήκη γράφτηκε ανήμερα της Πρωτομαγιάς του 2026. Τα δικαστήρια έχουν δεχθεί ότι λανθασμένη, ελλιπής ή ανακριβής χρονολογία δεν οδηγεί αυτομάτως σε ακυρότητα.
Τι ισχύει αν χαθεί το πρωτότυπο
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν έχει χαθεί το πρωτότυπο της διαθήκης και υπάρχουν μόνο φωτοτυπίες ή φωτογραφίες στο κινητό τηλέφωνο. Οι νομικοί υπενθυμίζουν ότι, σύμφωνα με πάγια νομολογία, δημοσιεύονται αποκλειστικά τα πρωτότυπα έγγραφα και όχι αντίγραφα ή επικυρωμένες φωτοτυπίες, ακόμη κι αν αυτές έχουν θεωρηθεί από ΚΕΠ.
Σε μια τέτοια περίπτωση, ο συμβολαιογράφος υποχρεούται να εξηγήσει αιτιολογημένα γιατί δεν μπορεί να προχωρήσει στη δημοσίευση της διαθήκης.
Το βασικό έγγραφο για τη διαδικασία
Για να ξεκινήσει η διαδικασία δημοσίευσης οποιασδήποτε διαθήκης μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας, απαιτείται αρχικά η προσκόμιση ληξιαρχικής πράξης θανάτου στον συμβολαιογράφο. Αμέσως μετά, ο συμβολαιογράφος αναρτά τη διαθήκη στην πλατφόρμα χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση.
Η φυσική παρουσία του αιτούντος δεν είναι απαραίτητη. Ο συμβολαιογράφος εκδίδει αντίγραφο της διαθήκης, το οποίο ενσωματώνεται στο πρακτικό δημοσίευσης και αναρτάται ψηφιακά υπογεγραμμένο στο Μητρώο Διαθηκών.
Τα πιο συνηθισμένα λάθη
Παρότι ακούγεται απλό, τα πιο συχνά λάθη στις αιτήσεις αφορούν το μικρό όνομα του θανόντος ή την ακριβή ημερομηνία θανάτου. Μέχρι να γίνουν οι αναγκαίες διορθώσεις και διασταυρώσεις στοιχείων, μπορεί να υπάρξουν καθυστερήσεις στην έκδοση του πιστοποιητικού δημοσίευσης.
Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί συστήνουν ιδιαίτερη προσοχή κατά τη συμπλήρωση των στοιχείων.
Πότε «μπλοκάρει» η πλατφόρμα
Σε περίπτωση που έχει υπάρξει ανάκληση διαθήκης, η πλατφόρμα μπλοκάρει αυτόματα τη διαδικασία δημοσίευσης και ειδοποιεί τον συμβολαιογράφο ότι η συγκεκριμένη διαθήκη δεν ισχύει πλέον.
Παράλληλα, προβλέπεται πλήρης διασύνδεση του Μητρώου Διαθηκών με τα ελληνικά προξενεία, προκειμένου να εξυπηρετούνται οι Έλληνες του εξωτερικού στις κληρονομικές τους υποθέσεις.
Τι ισχύει για διαθήκες σε ξένη γλώσσα
Οι διαθήκες που είναι γραμμένες σε άλλη γλώσσα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη παρουσία τα τελευταία χρόνια. Για να θεωρηθούν έγκυρες στην Ελλάδα, πρέπει να συνοδεύονται από επίσημη μετάφραση.
Η μετάφραση δεν μπορεί να γίνει από τον ίδιο τον συμβολαιογράφο, ακόμη κι αν γνωρίζει άριστα τη γλώσσα. Η διαδικασία πραγματοποιείται αποκλειστικά από πιστοποιημένο δικηγόρο ή από τη μεταφραστική υπηρεσία του υπουργείου Εξωτερικών, με επίσημη επικύρωση του ελληνικού κειμένου.
