Η ενδοοικογενειακή βία αποτελεί ένα παγκόσμιο φαινόμενο με σοβαρές επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία των θυμάτων. Όμως δεν ξεκινά πάντα με φωνές ή χτυπήματα. Συχνά εμφανίζεται σταδιακά, μέσα από συμπεριφορές ελέγχου, φόβου, χειραγώγησης και απομόνωσης που μπορεί να περνούν απαρατήρητες, ακόμη και από το ίδιο το θύμα.
Η σωματική βία είναι η πιο αναγνωρίσιμη μορφή κακοποίησης, αλλά δεν είναι η μοναδική. Η συναισθηματική πίεση, η οικονομική εξάρτηση, η κοινωνική απομόνωση και η διαρκής παρενόχληση μπορούν να αφήσουν εξίσου βαθιά τραύματα. Επίσης, αν και συνήθως συνδέεται με τις ερωτικές σχέσεις, η ενδοοικογενειακή βία μπορεί επίσης να επηρεάσει παιδιά, ηλικιωμένους συγγενείς ή άλλα μέλη της οικογένειας.
Η αναγνώριση των διαφορετικών μορφών ενδοοικογενειακής βίας είναι το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα για την προστασία και την αναζήτηση βοήθειας. Ψυχολόγοι στο Very Well Health, επισημαίνουν τα 6 πιο συχνά είδη ενδοοικογενειακής βίας, τα βασικά χαρακτηριστικά τους και τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσετε.
Τα πιο συχνά είδη ενδοοικογενειακής βίας
1. Σωματική κακοποίηση
Η σωματική βία είναι μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές ενδοοικογενειακής βίας και μπορεί να εκδηλωθεί με πολλούς τρόπους. Άλλες μορφές σωματικής κακοποίησης περιλαμβάνουν επίσης στέρηση βασικών αναγκών, όπως ύπνος ή φαγητό, άρνηση πρόσβασης σε απαραίτητα φάρμακα, κλείδωμα του θύματος έξω από το σπίτι, άρνηση βοήθειας όταν το θύμα είναι άρρωστο ή τραυματισμένο.
2. Σεξουαλική κακοποίηση
Η σεξουαλική επίθεση και ο βιασμός αποτελούν σοβαρές μορφές ενδοοικογενειακής βίας μέσα στις σχέσεις. Έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες υφίστανται σεξουαλική κακοποίηση συχνότερα από τους άνδρες, ενώ σημαντικός αριθμός περιστατικών καταγράφεται και σε βάρος ανηλίκων.
3. Συναισθηματική κακοποίηση
Η συναισθηματική κακοποίηση χρησιμοποιεί λέξεις και συμπεριφορές με σκοπό να μειώσει, να ταπεινώσει ή να διαλύσει την αυτοεκτίμηση του άλλου ατόμου. Στοχεύει άμεσα στην ψυχική και συναισθηματική ευημερία του θύματος. Παραδείγματα συναισθηματικής κακοποίησης είναι:
- Gaslighting, δηλαδή χειραγώγηση που κάνει το θύμα να αμφισβητεί την πραγματικότητα
- Άμεσες απειλές σωματικής βίας
- Έμμεσες απειλές προς αγαπημένα πρόσωπα
- Υπερβολικές και παράλογες απαιτήσεις
- Υποτίμηση των συναισθημάτων του θύματος
- Συνεχής κριτική και προσβολές
- Δημιουργία χάους και έντασης
- Συναισθηματικός εκβιασμός
- «Τιμωρία» της σιωπής (σκόπιμη άρνηση επικοινωνίας με το άλλο άτομο, με στόχο τον απόλυτο έλεγχο, την άσκηση ψυχολογικής πίεσης και την επιβολή «ποινής»)
- Έλεγχος και απομόνωση
- Απειλές αυτοτραυματισμού για χειραγώγηση
- Αγνόηση αναγκών και αιτημάτων
- Επιθέσεις στην αυτοεκτίμηση
Η συναισθηματική κακοποίηση είναι ιδιαίτερα συχνή και μπορεί να έχει μακροχρόνιες συνέπειες στην ψυχική υγεία. Σε παιδιά, για παράδειγμα, η τρομοκράτηση και η απομόνωση στην παιδική ηλικία έχουν συνδεθεί αργότερα με προβλήματα χρήσης αλκοόλ.
4. Οικονομική κακοποίηση
Η οικονομική κακοποίηση συμβαίνει όταν ο θύτης ελέγχει τους οικονομικούς πόρους της σχέσης για να επιβάλει εξουσία στο θύμα. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει:
- Περιορισμό ή άρνηση πρόσβασης σε χρήματα
- Απόλυτο έλεγχο των οικονομικών αποφάσεων
- Παροχή ενός μικρού τακτικού χρηματικού ποσού αντί οικονομικής ανεξαρτησίας
- Παρεμπόδιση εργασίας ή επαγγελματικής εξέλιξης
- Υπονόμευση στον χώρο εργασίας
Σε αρκετές περιπτώσεις, ο θύτης ξοδεύει χρήματα που προορίζονται για βασικές οικογενειακές ανάγκες σε άσκοπες δαπάνες. Οι ηλικιωμένοι θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτοι στην οικονομική κακοποίηση, καθώς μπορεί να γίνουν θύματα παράνομης χρήσης των χρημάτων ή της σύνταξής τους χωρίς τη συγκατάθεσή τους.
5. Απομόνωση
Η απομόνωση είναι μια ιδιαίτερη μορφή ενδοοικογενειακής βίας, κατά την οποία το θύμα αποκόπτεται σταδιακά από το υποστηρικτικό του περιβάλλον. Ο θύτης μπορεί:
- Να απομακρύνει το άτομο από φίλους και συγγενείς
- Να ελέγχει με ποιους μιλά ή συναντιέται
- Να περιορίζει την κοινωνική ζωή του θύματος
- Να δημιουργεί εξάρτηση από τη σχέση
Πολλές φορές, το ίδιο το θύμα αποφεύγει κοινωνικές επαφές από φόβο μήπως αποκαλυφθούν προκληθεί η αντίδραση του κακοποιητικού συντρόφου.
6. Παρενόχληση και stalking
Το stalking αποτελεί μορφή ψυχολογικής και συναισθηματικής κακοποίησης. Περιλαμβάνει επίμονη και ανεπιθύμητη παρακολούθηση ή παρενόχληση, που προκαλεί φόβο για σωματική βλάβη ή ακόμη και για τη ζωή του θύματος. Η παρενόχληση μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια ή μετά το τέλος μιας σχέσης και συχνά περιλαμβάνει παρακολούθηση από απόσταση των καθημερινών κινήσεων ή ακόμα και παραβίαση προσωπικού χώρου ή κατοικίας.
Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι σοβαρές, όπως:
- Διαταραχές ύπνου
- Έντονο άγχος και στρες
- Κατάθλιψη και θυμός
- Διατροφικές διαταραχές
- Μόνιμο αίσθημα φόβου και ευαλωτότητας
Παράγοντες κινδύνου
Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης κακοποιητικών συμπεριφορών περιλαμβάνουν:
- Χαμηλό μορφωτικό επίπεδο
- Κακοποίηση στην παιδική ηλικία
- Χρήση ουσιών και αλκοόλ
- Αντιλήψεις ανωτερότητας απέναντι στις γυναίκες
- Μεγάλωμα σε βίαιο οικογενειακό περιβάλλον
- Έκθεση παιδιών σε περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας
Πώς θα αναγνωρίσετε τα σημάδια σε ένα θύμα ενδοοικογενειακής βίας
Η ενδοοικογενειακή βία δεν έχει πάντα εμφανή σημάδια. Κάποια μπορεί να φαίνονται στο σώμα (μώλωπες και τραυματισμοί), όμως άλλα δεν είναι τόσο ορατά, όπως ο φόβος ή νευρικότητα μπροστά στον/στην σύντροφο, οι συνεχείς προσπάθειες να δικαιολογηθούν απαράδεκτες συμπεριφορές, ο περιορισμένος έλεγχος στα οικονομικά, η απομάκρυνση από φίλους και συγγενείς και ο διαρκής φόβος μήπως ειπωθεί ή γίνει κάτι «λάθος» και προκαλέσει την αντίδραση του/της συντρόφου.
Ένας κακοποιητικός σύντροφος προσπαθεί συνήθως να ελέγχει κάθε πτυχή της ζωής του άλλου ατόμου: τα οικονομικά, τις κοινωνικές επαφές, την εργασία, ακόμη και τη σεξουαλική ζωή. Η απόφαση απομάκρυνσης από μια κακοποιητική σχέση μπορεί να είναι δύσκολη, αλλά είναι και εξαιρετικά γενναία. Υπάρχουν υπηρεσίες, γραμμές βοήθειας και κοινωνικές δομές που μπορούν να στηρίξουν όσους χρειάζονται προστασία και βοήθεια για να χτίσουν μια ασφαλή ζωή μακριά από την κακοποίηση.
Τι να κάνετε αν είστε θύμα ή γνωρίζετε κάποιο θύμα ενδοοικογενειακής βίας
- Καλέστε το 100. Αν δεν μπορείτε να μιλήσετε, στείλτε γραπτό μήνυμα (sms) στο 100, με: Ακριβή διεύθυνση – Ονοματεπώνυμο – Είδος επείγουσας ανάγκης (π.χ. «κινδυνεύει η ζωή μου», «δέχομαι βία από τον/τη σύζυγό μου»).
- Εάν εσείς δεν μπορείτε να επικοινωνήσετε με το 100, ζητήστε από κάποιον άλλον να ειδοποιήσει τις Αρχές για εσάς (π.χ. από κάποιον οικείο ή το γιατρό σας).
- Αναζητήστε ιατρική περίθαλψη και πείτε στο γιατρό όλη την αλήθεια.
- Υποβάλλετε μήνυση στο πλησιέστερο Αστυνομικό Τμήμα ή στο πλησιέστερο Γραφείο Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας.
- Για κατευθύνσεις και οδηγίες, τηλεφωνήστε ή στείλτε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (email) στις Υπηρεσίες Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας της Ελληνικής Αστυνομίας, που βρίσκονται σε όλη την Επικράτεια (Δείτε τα τηλέφωνα και τις διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου των Γραφείων Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας, καθώς και των Επιτελικών Γραφείων της επικράτειας).
- Καλέστε τη Γραμμή SOS 15900 της Γενικής Γραμματείας Δημογραφικής και Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων, που απευθύνεται σε γυναίκες, για ψυχοκοινωνική στήριξη, νομική συμβουλευτική και φιλοξενία σε ξενώνες. Επικοινωνία και μέσω e-mail στο [email protected].
